.

Vai trò của rừng ngập mặn đối với môi trường Hạ Long

Cập nhật lúc 07:27, Chủ Nhật, 18/08/2013 (GMT+7)

Những năm gần đây, nguồn lợi hải sản trên Vịnh Hạ Long ngày càng suy giảm. Nguyên nhân một phần do số lượng và mật độ tàu thuyền đánh bắt trên Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, Cát Bà quá nhiều, sử dụng cả hình thức đánh bắt tận diệt; một phần đáng kể do diện tích rừng ngập mặn ven bờ Hạ Long ngày càng thu hẹp đã tác động xấu tới sự phát triển của các loài động, thực vật.

Các nhà khoa học đã xác định bờ biển Quảng Ninh dài trên 200km với nhiều đoạn bị chia cắt xen kẽ với các cửa sông là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển các khu rừng ngập mặn nói riêng và thực vật ngập nước nói chung. Rừng ngập mặn của Quảng Ninh trải dài từ TX Quảng Yên đến huyện Hải Hà với nhiều giống, loài cây ngập mặn, phổ biến nhất là sú, còn lại là vẹt, trang, mắm v.v.. Trong khu vực Vịnh Hạ Long, rừng ngập mặn tập trung chủ yếu ở khu vực Tuần Châu, Cửa Lục, đảo Đầu Gỗ, Chân Voi (trên vịnh, khu vực giáp ranh Cát Bà), vụng Cái Lân, đảo Quan Lạn và rải rác ven bờ. Về nguồn gốc, các nhà khoa học thống kê các loài thực vật ven biển Hạ Long - Cát Bà có 3 nhóm chính, gồm nhóm nguyên là thực vật ngập mặn (có 14 loài, chiếm khoảng 45,16%, gồm các loài trong họ đước, họ mắm, họ bần), nhóm thực vật ngập mặn tham gia rừng ngập mặn (gồm 11 loài chiếm khoảng 35,48%, gồm các loài thuộc họ na, họ thầu dầu, họ cói) và nhóm thực vật nội địa chuyển ra (có 6 loài, chiếm khoảng 19,35% như: Ngọc nữ biển, cỏ gà, cỏ đắng). Chiều cao trung bình những loài thực vật ngập mặn chính của vùng Hạ Long ở dạng trung bình so với các loài ở miền Bắc Việt Nam. Ví dụ, chiều cao trung bình của cây sú đạt 1-1,6m, cây mắm đạt 0,6m-2,9m, cây trang đạt 1,6m-3,6m.

Một quần thể rừng ngập mặn tại đảo Đầu Gỗ trên Vịnh Hạ Long.
Một quần thể rừng ngập mặn tại đảo Đầu Gỗ trên Vịnh Hạ Long.

Giống như hệ sinh thái các vùng ven biển nước ta, thực vật ngập mặn ở khu vực Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, Cát Bà có tác dụng cùng tham gia vào hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới, góp phần làm điều hoà khí hậu, tham gia kiến tạo, bảo vệ đất ven bờ, chống xói mòn, hạn chế ảnh hưởng xấu của bão, góp phần bảo vệ tính mạng và tài sản của con người. Do đặc thù của bộ rễ mà cây ngập mặn có thể góp phần tích cực vào quá trình lấn biển, ém phèn nhờ khả năng giữ lại các trầm tích, phù sa. Khi chết đi, cây ngập mặn có thể là nguồn thức ăn hữu cơ quan trọng cho các loài thuỷ sản. Rừng ngập mặn là nơi cư trú, sinh trưởng và phát triển của nhiều loài hải sản có giá trị kinh tế cao như cá, tôm, cua, các loài nhuyễn thể hai mảnh, chim di cư, bán di cư… Đặc biệt, động vật đáy trong rừng ngập mặn chiếm 61,2% tổng số loài trên toàn vùng triều với nhiều loài có giá trị kinh tế cao như sò huyết, ngao, sá sùng, giáp xác... Và cuối cùng, không thể không nhắc tới một tác dụng nữa, đó là rừng ngập mặn còn góp phần làm sạch môi trường do có thể làm giảm hàm lượng kim loại nặng có trong nước thải nội địa đổ ra vùng cửa sông, ven biển, đồng thời giữ gìn sự cân bằng sinh thái tự nhiên cho những vùng đất bị ngập nước. Nhất là với ven bờ Vịnh Hạ Long, quá trình khai thác than đã rửa trôi rất nhiều kim loại, a xit, hoá chất độc hại ra vịnh.

Những năm trước đây, do nhận thức về vai trò của rừng ngập mặn của các cấp, các ngành và trong cộng đồng còn nhiều hạn chế dẫn đến việc giao đất, giao rừng để nuôi trồng thuỷ sản không có quy hoạch, rồi quá trình mở rộng các khu đô thị mới, việc san gạt đổ thải, chặt phá cây ngập mặn để lấy củi đốt, sản xuất than củi của người dân ven biển… là những nguyên nhân đã làm suy giảm đáng kể diện tích rừng ngập mặn ven biển Quảng Ninh. Rừng ngập mặn mất đi đồng nghĩa với rất nhiều loài động, thực vật mất môi trường sống mà tổ tiên chúng đã dựa vào bao đời. Năm 2002, toàn bộ diện tích rừng ngập mặn ven biển của tỉnh mới bước đầu được quy hoạch để thống nhất quản lý sử dụng. Rừng ngập mặn dần mới được nhận thức đúng vai trò của nó. Những năm gần đây, nhiều tổ chức quốc tế như UNESCO, FFI, JICA đã quan tâm hỗ trợ, phối hợp với các cấp, ngành của tỉnh như hội chữ thập đỏ, hội nông dân, hội phụ nữ, đoàn thanh niên tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và trực tiếp “xắn tay” vào các chương trình, dự án trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng ngập mặn tại các địa phương ven bờ Vịnh Hạ Long. Vào các dịp kỷ niệm ngày Đất ngập nước thế giới (2-2) ngày Môi trường thế giới (5-6) hàng năm, các hoạt động ra quân trồng rừng ngập mặn đã được các tổ chức, đoàn thể phát động với sự tham gia của đông đảo đoàn viên, thanh niên, thanh thiếu niên. Những việc làm thiết thức đó đã góp phần đáng kể tác động trực quan đến nhận thức của cộng đồng về ý nghĩa của trồng và bảo vệ rừng ngập mặn. Tuy nhiên, để cho Hạ Long mãi xanh, sạch, đẹp, cần có sự chung tay vào cuộc của cộng đồng nhiều hơn nữa.

Đại Dương

,
.
.
.
.
.