“Nâng cao trách nhiệm cộng đồng với công tác dân số”

Tháng hành động quốc gia về dân số (DS) năm nay có mục tiêu: nâng cao nhận thức và đề cao trách nhiệm của các cấp chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội, mỗi người dân, cộng đồng và toàn xã hội đối với công tác DS-KHHGĐ. Điều này sẽ góp phần cải thiện chất lượng dân số và đời sống xã hội.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm truyền thống công tác DS-KHHGĐ, ngày Dân số Việt Nam 26-12, phóng viên Báo Quảng Ninh đã phỏng vấn đồng chí Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở Y tế, Chi Cục trưởng Chi cục Dân số - Kế hoạch hoá gia đình tỉnh.

Câu lạc bộ Người cao tuổi phường Bình Ngọc (Móng Cái) tổ chức tập dưỡng sinh để hội viên nâng cao thể trạng sức khoẻ.

- Nâng cao nhận thức cộng đồng với công tác dân số - kế hoạch hoá gia đình (DS-KHHGĐ) đang là vấn đề cấp thiết hiện nay, đồng chí có thể cho biết các cấp chính quyền, đoàn thể và mỗi người dân trên địa bàn tỉnh đã “vào cuộc” như thế nào?

+ Phải khẳng định rằng, trong những năm qua, các cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương luôn quan tâm, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo và đầu tư kinh phí cho công tác DS-KHHGĐ. Ban Chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ từ tỉnh đến các địa phương thường xuyên được kiện toàn. Các ngành thành viên trên cơ sở nhiệm vụ được giao đã chủ động phối hợp cùng nhau, đồng thời chỉ đạo theo ngành dọc tổ chức nhiều hoạt động thiết thực cho công tác này. Bộ máy chuyên trách làm công tác DS-KHHGĐ ở cấp tỉnh, huyện, xã được củng cố...

Nhờ vậy mà các chiến dịch tuyên truyền, vận động lồng ghép dịch vụ SKSS/KHHGĐ, các mô hình nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn trong thời gian qua thực hiện khá tốt. Hoạt động truyền thông, vận động được triển khai đều khắp các địa phương trong tỉnh; hình thức tuyên truyền đa dạng, linh hoạt, sáng tạo… đã mang lại nhiều hiệu quả thiết thực, làm cơ bản chuyển đổi nhận thức của cán bộ, nhân dân về công tác DS-KHHGĐ. Đến nay, tỷ lệ các cặp vợ chồng áp dụng biện pháp tránh thai đạt 82,16%, tỷ lệ các cặp vợ chồng được tư vấn trước hôn nhân đạt 80%, hơn 60% cặp vợ chồng vô sinh được tiếp cận và hướng dẫn kiến thức về các dịch vụ có liên quan… Năm 2011, tỷ suất sinh trên địa bàn còn 16,49%o, giảm 0,2%o so với năm 2010, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên giảm từ 5,75% năm 2010 xuống còn 5,54% v.v..

Mặc dù tốc độ tăng dân số trên địa bàn tỉnh đã giảm, chất lượng cuộc sống của người dân được nâng lên, song trong thời gian tới, chúng ta vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức.

- Xin đồng chí cho biết cụ thể những thách thức đó?

+ Vào ngày 31-10-2011, dân số thế giới đã đạt mức 7 tỷ người, đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình phát triển. Sự tăng trưởng này tạo ra những cơ hội lớn nhưng cũng là một thách thức cho nhân loại. Việc chúng ta có thể sống cùng nhau trên một hành tinh khoẻ mạnh hay không sẽ phụ thuộc vào các quyết định của chính bản thân mỗi người. Quảng Ninh hiện nay đang trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng, tức là 2 người lao động mới phải nuôi một người phụ thuộc. Nhưng giai đoạn này chỉ xảy ra một lần trong quá trình phát triển dân số và chỉ kéo dài khoảng 30 đến 40 năm. Vì vậy, chúng ta cần có những hành động kịp thời để tận dụng những cơ hội và hạn chế những thách thức mà nó mang lại. Dân số Quảng Ninh đã bắt đầu già hoá (tỷ lệ dân số trên 60 tuổi chiếm trên 10% tổng số dân của tỉnh) nên ngay từ bây giờ, chúng ta cần có các hành động để chuẩn bị đối phó với vấn đề già hoá dân số. Bên cạnh đó, chúng ta còn đối mặt với vấn đề tỷ số giới tính khi sinh. Theo tổng điều tra dân số, tỷ lệ chênh lệch giới tính khi sinh của Quảng Ninh rất cao: Cứ 100 bé gái ra đời thì có 115 bé trai, trong khi chỉ số này ở mức sinh tự nhiên là 106 và của toàn quốc là 110,5.

Ngoài ra, chúng ta còn nhiều khó khăn, thách thức khác như: Phải tiếp tục thực hiện công tác giảm sinh; tăng cường công tác chăm sóc sức khoẻ sinh sản, đặc biệt là của phụ nữ, triển khai các mô hình nhằm nâng cao chất lượng dân số. Các chỉ số về dân số của tỉnh đã ở mức thấp nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tăng trở lại; tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên ở một số địa phương còn cao hơn nhiều so với mặt bằng chung của tỉnh. Đặc biệt năm nay, tỷ lệ sinh con thứ 3 ở nhiều địa phương gia tăng, trước chủ yếu tập trung ở xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, nay có xu hướng tăng ở cả các xã đồng bằng, khu vực thành thị... Tỷ lệ áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại tăng, song vẫn không đủ cơ sở bảo đảm duy trì mục tiêu giảm sinh vững chắc...

- Theo đồng chí, làm thế nào để chúng ta giải quyết được những vẫn đề này?

+ Đây là những vấn đề không thể giải quyết ngay được mà cần có quá trình bền bỉ, lâu dài, trong đó quan trọng nhất là nâng cao trách nhiệm của cộng đồng đối với công tác dân số.

Điều trước tiên, chúng ta cần tổ chức quán triệt sâu rộng trong các cấp uỷ đảng, chính quyền, đoàn thể, cán bộ, đảng viên và người dân về các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tầm quan trọng của công tác DS-KHHGĐ; lồng ghép các chỉ tiêu thực hiện công tác này với chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, coi đó là một trong những yếu tố cơ bản để nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người, từng gia đình và toàn xã hội. Bên cạnh đó, chúng ta tiếp tục củng cố, kiện toàn, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ các cấp, đặc biệt là cấp xã. Tiến hành đồng bộ công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục dưới nhiều hình thức tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của toàn xã hội trong thực hiện các mục tiêu DS-KHHGĐ. Cần tập trung tuyên truyền, phá vỡ rào cản về tư tưởng lạc hậu của người dân cần sinh con trai, sinh nhiều con... trong đó bản thân cán bộ, đảng viên phải gương mẫu thực hiện chủ trương mỗi cặp vợ chồng chỉ có 1 hoặc 2 con.

- Thưa đồng chí, đây mới chỉ là những giải pháp để giải quyết những vấn đề về quy mô dân số cần, còn chất lượng dân số thì sao?

+ Tất nhiên là cùng với đảm bảo quy mô dân số, chúng ta cũng cần tăng cường chất lượng dân số. Để làm được điều này cần phải củng cố và phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ KHHGĐ ở các cấp; nâng cấp các phòng làm dịch vụ KHHGĐ và truyền thông dân số, chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi tại các trạm y tế xã; cung cấp kịp thời và đa dạng các phương tiện tránh thai, đáp ứng nhu cầu về các biện pháp tránh thai phù hợp của người dân; tiếp tục thực hiện tốt các mô hình, các giải pháp nâng cao chất lượng dân số. Tỉnh cũng cần xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm về chẩn đoán giới tính thai nhi, sinh con thứ 3 trở lên...

Đồng thời với việc triển khai tốt công tác DS-KHHGĐ, các cấp, các ngành cũng cần thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình nhằm từng bước xây dựng và thực hiện các chính sách xã hội, như: Chính sách về giáo dục, đào tạo; phát triển việc làm; an sinh xã hội… Cần quan tâm phát triển các ngành nghề đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao để đối phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nhân lực trong tương lai do già hoá dân số. Củng cố và hoàn thiện hơn nữa mạng lưới y tế cơ sở để nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Xây dựng và thực thi chính sách, chiến lược quốc gia về an sinh xã hội nhằm đối phó với xu hướng già hoá dân số...

Tôi tin rằng, những giải pháp này sẽ giúp đảm bảo hoàn thành mục tiêu về quy mô dân số, đảm bảo cơ cấu dân số hợp lý, nâng cao chất lượng dân số, xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

- Xin cảm ơn đồng chí!

Thu Nguyệt (Thực hiện)