Khu di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều: Những giá trị độc đáo, nổi bật

Thứ Bảy, 13/09/2014, 04:56 [GMT+7]
.
.

Đông Triều có các dấu tích chùa, tháp độc đáo qua suốt các thời kỳ Lý - Trần - Lê, đóng góp to lớn vào việc hình thành và phát triển tông phái Trúc Lâm - tông phái Phật giáo Việt Nam duy nhất, phát triển thành công nhất trong lịch sử Phật giáo Việt Nam. Đông Triều còn là nơi có hệ thống đền miếu thờ tổ tiên, lưu giữ nhiều dấu tích nhất về tiên miếu, các di tích lăng mộ của vua và hoàng hậu nhà Trần có niên đại thế kỷ 14...

KDT nhà Trần tại Đông Triều là quần thể di tích lăng mộ, đền, chùa, am tháp của nhà Trần nơi vùng đất An Sinh cổ xưa, với 14 di tích trải rộng tại 4 xã An Sinh, Tràng An, Thuỷ An và Bình Khê trên diện tích 2.206ha.

Mặt bằng khảo cổ di tích đền Thái - Thái miếu của nhà Trần. Ảnh: Nguyễn Văn Anh
Mặt bằng khảo cổ di tích đền Thái - Thái miếu của nhà Trần. Ảnh: Nguyễn Văn Anh

Xét về quê hương, nhà Trần có 3 nơi, thứ nhất là Dương trạch ở An Sinh (Đông Triều), thứ hai là Dương trạch ở Tức Mặc (Nam Định), thứ ba là Âm phần ở Thái Đường (Thái Bình). Xét cả 3 nơi này thì quan trọng nhất là An Sinh (Đông Triều), vì ở đây có Thái miếu - nơi thờ cúng cả hoàng tộc, đền An Sinh - nơi thờ 8 vua Trần cùng hệ thống lăng mộ của các vị vua được đặt tại đây. Trong đó, Thái lăng - lăng mộ Trần Anh Tông, vị vua thứ 4 đời Trần là lăng vua đầu tiên được xây dựng trên quê gốc Đông Triều vào năm 1320. Năm 1381, nhà Trần cho xây dựng lăng Tư Phúc và dời thần vị của các lăng ở Long Hưng về thờ tại đây, An Sinh trở thành nơi tập trung lăng tẩm của nhà Trần. Việc lựa chọn An Sinh là nơi xây dựng lăng tẩm không chỉ phản ánh đây là vùng đất linh thiêng, mà còn thể hiện tư tưởng “lá rụng về cội” của các vua nhà Trần.

Các triều đại phong kiến xưa kia vẫn miễn trừ phu phen, tạp dịch cho dân An Sinh để người dân có điều kiện trông coi, thờ phụng lăng tẩm, đồng thời trùng tu, sửa chữa khi các công trình này bị xuống cấp. Tiếc rằng sau này, vì nhiều lý do, hệ thống lăng tồn tại cho đến nay đều chỉ còn là phế tích, chìm sâu trong lòng đất. Dù vậy, những gì còn lại đã cho thấy mỗi lăng tẩm là một tác phẩm nghệ thuật đa sắc màu. Nhìn vào đó, người ta có thể cảm nhận được nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc hoàng gia thời Trần. Nó cũng cho mỗi người hôm nay hiểu được quan niệm về sự sống và cái chết của tầng lớp tinh hoa nhà Trần cách đây hơn 700 năm. Các lăng tẩm cùng với hệ thống chùa tháp, đền miếu của nhà Trần đã khẳng định thêm An Sinh xưa, Đông Triều nay là một trung tâm văn hoá, tín ngưỡng và tôn giáo lớn nhất của nhà Trần thế kỷ XIII - XIV.

An Sinh xưa vốn là trung tâm Phật giáo với những chùa tháp nổi tiếng như Yên Tử, Quỳnh Lâm… là nơi nhiều vị quốc sư tu hành đắc đạo. Đến thời Trần, hệ thống chùa tháp ở đây lại tiếp tục được mở rộng, đặc biệt với việc xuất gia tu hành của Thượng hoàng Trần Nhân Tông và thành lập Thiền phái Trúc Lâm, An Sinh - Đông Triều trở thành trung tâm của Thiền phái này, hàng loạt các chùa tháp được trùng tu, mở rộng và xây mới.

Xin nhấn mạnh, từ thời Lý, chùa Quỳnh đã là ngôi chùa hoàng gia to lớn, nổi tiếng với tượng Phật Di lặc - một trong “An Nam tứ đại khí”. Vào thời Trần, chùa đã trở thành một trung tâm truyền bá lớn của Thiền phái Trúc Lâm. Đến thời Lê Trung hưng, chùa được đại trùng tu, đến nay dấu tích ngôi chùa đã được tìm thấy với những chân tảng đá hoa sen lớn nhất trong lịch sử kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Khu di tích Đông Triều còn có hai ngôi chùa liên quan trực tiếp đến sự phát triển của tông phái Trúc Lâm là Ngoạ Vân và Hồ Thiên. Chùa Ngoạ Vân có am Ngoạ Vân chính là nơi Trần Nhân Tông hoá Phật. Còn Hồ Thiên (cõi Tiên an lạc) như một sự tiếp nối và biểu trưng cho kết quả khổ luyện, tu hành, cho cõi Niết bàn đối với những người đi theo con đường của Trúc Lâm Tam tổ. Yên Tử - Quỳnh Lâm - Ngoạ Vân - Hồ Thiên như vậy có thể xem như “cõi Phật trời Nam” hết sức độc đáo ở nước ta.

PGS.TS Tống Trung Tín - Th.S Nguyễn Văn Anh

(Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam)

Quảng Ninh hiện có 4 di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt (Danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long được xếp hạng đợt đầu tiên năm 2009; KDT lịch sử - danh thắng Yên Tử và KDT lịch sử Bạch Đằng được xếp hạng đợt 2 năm 2012; KDT nhà Trần tại Đông Triều được xếp hạng đợt 3 năm 2013); 51 di tích cấp quốc gia; trên 550 di tích cấp tỉnh và đã được kiểm kê, phân loại. Như vậy, tính đến nay, Quảng Ninh là địa phương có số lượng di tích quốc gia đặc biệt nhiều thứ 2 trong cả nước, chỉ sau Hà Nội với 9 di tích quốc gia đặc biệt.

 

.
.
.
.
.
.
.
.