.

Chùa Bắc Mã - Đại bản doanh Đệ tứ Chiến khu xưa

Cập nhật lúc 22:00, Thứ Sáu, 05/06/2009 (GMT+7)
Di tích lịch sử cách mạng - văn hoá Chiến khu Đông Triều bao gồm nhiều địa điểm ghi dấu sự hình thành và phát triển của Đệ tứ Chiến khu Đông Triều trong thời kỳ tiền khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945; trong đó địa điểm quan trọng, có thể coi là “đầu não” của quân khởi nghĩa chính là chùa Bác Mã (thuộc thôn Bác Mã, xã Bình Dương, huyện Đông Triều).

Trụ trì chùa Bác Mã những năm 1944-1945 là sư cụ Võ Giác Thuyên (còn gọi là sư Nguyệt), một người có học vấn và giàu lòng yêu nước, tính tình khảng khái, có uy tín trong giới tăng ni và các hào mục trong vùng. Cụ thường đón tiếp các nhà hoạt động cách mạng đến gây dựng cơ sở ở Đông Triều thời kỳ này. Sau khi thoát khỏi nhà tù, chiến sĩ cách mạng Nguyễn Văn Tuệ, đã đến chùa với danh nghĩa nhà sư (thường gọi là sư Tuệ). Tại đây, sư Tuệ đã cùng sư Nguyệt tuyên truyền về đường lối kháng Nhật, diệt phỉ và lập ra một tổ chức những người cứu đói quyên góp gạo nấu cháo từ thiện, vận động trai tráng vào đội tự vệ, tự trang bị giáo mác, gậy gộc để chống phỉ. Từ những tổ chức được thành lập mang tính tự phát này, sư Tuệ đã xây dựng nhiều cơ sở Việt Minh ở các làng chung quanh. Cuối tháng 4-1945, lực lượng vũ trang đầu tiên được thành lập bao gồm du kích các làng: Bác Mã, Hổ Lao, Đạm Thuỷ... Lực lượng này không ngừng lớn mạnh, nhanh chóng làm chỗ dựa vững chắc cho nhân dân. Đầu tháng 6-1945, tại chùa Bác Mã, tổ chức Việt Minh đã quyết định chuẩn bị khởi nghĩa, cùng lúc sẽ đánh 4 đồn Nhật là: Chí Linh, Đông Triều, Mạo Khê và Tràng Bạch. Chùa Bác Mã những ngày đó được canh phòng bảo vệ chu đáo, đây không chỉ là trụ sở, nơi đi về, hội họp của các thành viên quân cách mạng, mà còn là trung tâm cung ứng hậu cần và là nơi tập hợp lực lượng của nghĩa quân. Sáng ngày 8-6-1945, với tinh thần dũng cảm và mưu trí, với lực lượng chính trị sâu rộng và vững chắc trong quần chúng, quân du kích cách mạng đã nhanh chóng hạ 4 đồn địch, thu được thắng lợi to lớn. Trong khí thế chiến thắng vang dội, buổi chiều cùng ngày, cán bộ lãnh đạo khu căn cứ quyết định chính thức thành lập Chiến khu cách mạng Đông Triều, là chiến khu thứ 4 ở Bắc Bộ.

a
Nhà trưng bày truyền thống tại chùa Bác Mã đang bị xuống cấp cần được đầu tư, tôn tạo.
Sau này chùa Bác Mã tiếp tục là đầu mối liên hệ giữa chiến khu với các địa phương khác, là nơi chỉ đạo chính của Uỷ ban quân sự cách mạng, góp phần mở rộng và thúc đẩy thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám ở vùng Đông Bắc Tổ quốc.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ngay sau khi vừa quay lại miền Bắc, thực dân Pháp đã điên cuồng phá huỷ ngôi chùa, biến nơi đây trở thành phế tích.

Hiện nay, qua các tài liệu lịch sử cho biết, chùa Bác Mã là công trình kiến trúc nghệ thuật khá hoành tráng và đẹp đẽ. Chùa được xây dựng từ thời Trần vào cuối thế kỷ XIV, sau đó được trùng tu lại nhiều lần. Đến đời Nguyễn, Bác Mã có quy mô to lớn, xung quanh có nhiều ngọn tháp và bia đá ruộng đất của nhà chùa lên tới 20 mẫu, với 3 con trâu và hai lực điền giúp việc, mùa gieo hái có tới hàng chục người đến làm. Tuy chùa đã đổ nát, song những dấu tích kiến trúc chùa cũng như những hiện vật hoạt động trong thời kỳ tiền khởi nghĩa của nghĩa quân Đệ tứ Chiến khu Đông Triều còn lại khá nhiều. Để lưu giữ những hiện vật này, UBND tỉnh đã cho xây dựng nhà trưng bày ngay tại khuôn viên chùa. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng, công trình này đã bị hỏng hóc nhiều phần, ngói dột, hoành mục. Ngoài ra quy mô Nhà trưng bày lại chật hẹp, không đủ chỗ trưng bày hết hiện vật. Ông Bùi Văn Hàm, người trông nom nhà chùa, cho biết: Hiện nay nhiều hiện vật có giá trị đang phải xếp đống trong kho và có nguy cơ bị huỷ hoại do han gỉ, mối mọt...

Năm 2005, nhân kỷ niệm 60 năm ngày ra đời Đệ tứ Chiến khu Đông Triều, Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch) cũng đã cho khởi công xây dựng chùa với quy mô toà chánh điện lớn, lối kiến trúc điêu khắc khá tinh tế. Nhưng công trình này đến nay cũng đã có dấu hiệu xuống cấp. Phần mái chùa, bao gồm hệ thống ngói, thanh giằng, bị hư hỏng. Nhất là các cột bê tông ở thanh giằng bị gẫy, khiến ngói xô xuống, trời mưa nước chảy võng thành rãnh hai bên mái chảy xuống nơi tụng kinh, ban thờ v.v.. Chùa hiện mới có toà chánh điện, còn thiếu nhà tổ, nhà tăng, thiền đường... Trao đổi với chúng tôi, Đại Đức Thích Thanh Nguyện, trụ trì chùa, cho biết nhà chùa rất mong các cấp lãnh đạo sớm quan tâm, đầu tư xây sửa lại ngôi chùa cho vững chãi, khang trang, góp phần làm nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ con cháu sau này...

,
.
.
.
.
.