.

Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết: Đắm đuối với những làn điệu dân gian cổ

Cập nhật lúc 01:48, Thứ Bảy, 13/12/2008 (GMT+7)
Sau tập sách “Hát đúm Hà Nam - Yên Hưng” tập sách sưu tập hơn 2.000 câu hát đúm với đủ các bước hát, được xuất bản năm 2004, những tưởng Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết sẽ dành cho mình chút thời gian nghỉ ngơi. Song với niềm đam mê và nhiệt huyết nghề nghiệp, chị vẫn ngày ngày đi lần tìm, sưu tầm những làn điệu dân gian cổ.

Trên chiếc xe đạp cũ kỹ, chị vượt qua các nẻo đường quê, đến tận những ngóc ngách xóm làng, cứ ở đâu có những nghệ nhân, có những giai điệu, lời ca cổ là chị tìm đến. Tất tưởi ghi chép, thâu lại, chị như sợ nếu không nhanh tay thì những con người kia, làn điệu kia sẽ biến mất. Nhiều khi chị đạp xe hàng chục cây số chỉ để được nghe, được thấm cái hay, cái đẹp của một làn điệu cổ nào đó và để được thoả khát khao hát. Vốn thừa hưởng năng khiếu âm nhạc từ người mẹ, cũng là một ca nương hát đúm ngày xưa, từ bé Thanh Quyết đã yêu thích và hát rất hay các làn điệu cổ. Giọng ca của chị mộc mạc như cô thôn nữ, ấm áp, đậm chất dân ca. Bởi vậy khi Thanh Quyết cất tiếng hát, dù là hát đúm, hò biển hay các làn điệu chèo đều quá đỗi ngọt ngào, đằm thắm.

Thanh Quyết sinh ra và lớn lên ở xã Phong Hải (Yên Hưng), vùng đất mang đậm nét sinh hoạt văn hoá của người làng biển. Nơi đây hàng năm diễn ra nhiều lễ hội lớn nhỏ, nhằm mục đích kết nối sức mạnh, tăng cường sự liên kết và thống nhất cao trong cộng đồng, để cùng nhau quai đê lấn biển, đắp đập ngăn sông, chống lại những dữ dằn của biển như sóng lớn, triều cường. Trong không gian lễ hội ấy, trai gái hát cho nhau nghe những khúc hát giao duyên, vừa để tìm hiểu nhau vừa gửi trao tình cảm, đó chính là hát đúm. Giống như bao vùng biển khác, các ngư dân trong quăng chài bỏ lưới mệt nhọc thường cất lên những điệu hò biển. Thế nhưng hát đúm và hò biển của người Hà Nam khác với hát đúm và hò biển của người Vân Đồn, Trà Cổ hay những vùng biển khác. ở đó còn rất nhiều những lời cổ, sâu sắc và đằm thắm. Cách hát các làn điệu này cũng riêng biệt, trong khi những vùng khác ưa giọng kim thì người dân Hà Nam hát đúm và hò biển bằng giọng thổ, nghe rất ngọt ngào, nồng ấm, chan chứa tình cảm. Nhận thấy nét hay, nét đẹp, sự khác biệt giữa các làn điệu dân gian cổ Hà Nam với các vùng miền khác, Thanh Quyết luôn suy nghĩ hơn ai hết các cơ quan chức năng cần phải có những hoạt động sưu tầm, tập hợp cũng như phân tích, đánh giá và giới thiệu vốn cổ đến đông đảo độc giả. Bản thân chị vốn là một cán bộ Trung tâm Văn hoá huyện càng trăn trở với công việc này hơn. Bởi vậy, tiếp theo tập “hát đúm Hà Nam - Yên Hưng” chị mong muốn cho ra đời nhiều các tập sách mới, trong đó sưu tầm nhiều hơn các làn điệu văn nghệ dân gian cổ. Khi chúng tôi gặp chị để viết bài này, chị khoe: Tư liệu cho tập sách mới đã khá nhiều, có lẽ trong thời gian tới mình sẽ ra thêm một cuốn khác về các giai điệu hát đúm và hò biển vùng biển Hà Nam, Yên Hưng...

Ngoài công việc sưu tầm, Thanh Quyết còn mong muốn phục hồi và phát triển các phong trào hát đúm tại các làng xã Hà Nam. Trước đây, do đất nước còn nhiều khó khăn, phải tập trung thực hiện các mục tiêu xây dựng, phát triển kinh tế xã hội, đã có thời các làn điệu dân gian cổ này bị lãng quên và có nguy cơ mai một. Ngay sau khi các hoạt động lễ hội được quan tâm, phát huy, Thanh Quyết đã đề nghị Trung tâm Văn hoá và Phòng Văn hoá Thông tin huyện tổ chức hát đúm trong các lễ hội lớn. Tiết mục hát đúm trong Hội Miếu Tiên Công năm 2000 năm đầu tiên đưa hát đúm trở lại lễ hội, sau 24 năm vắng bóng đã thu hút đông đảo người xem. Các điệu hát chào, hát hỏi, hát giao duyên, mời trầu, hát đố giảng, hát hoạ, hát đám cưới... cứ nối tiếp nhau kéo dài từ trưa cho đến chiều tối mà người đến xem vẫn còn nhiệt tình hưởng ứng. Đến nay, hát đúm đã trở thành tiết mục không thể thiếu trong nhiều lễ hội ở vùng quê Yên Hưng. Được sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng, từ năm 2000 đến nay Thanh Quyết đứng ra vận động thành lập nhiều câu lạc bộ (CLB) văn nghệ dân gian như CLB Chèo, CLB Hát đúm, CLB Dân ca... Riêng CLB Hát đúm do chị làm Chủ nhiệm hiện có 18 thành viên, đều là những người am hiểu hát đúm Hà Nam, thuộc nhiều lời cổ, trong đó có những cụ ông, cụ bà tuổi 70, 80. Ngoài tham gia biểu diễn trong các lễ hội, các sự kiện văn hoá của huyện, tỉnh, CLB còn mở các lớp dạy hát đúm cho thanh niên nam nữ, khiến cho phong trào hát đúm ở đây có nhiều khởi sắc.

Hơn 30 năm công tác, Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết không ngừng cống hiến cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá, văn nghệ dân gian. Chị đã góp phần đưa các làn điệu dân gian cổ của vùng sông nước Hà Nam đến với đông đảo người xem.

,
.
.
.
.
.