Bảo tồn và phát huy giá trị các di sản: Niềm vui ở di tích Thái Lăng

Với việc khởi công công trình Thái Lăng (xã An Sinh, Đông Triều) vào đầu năm nay, Quảng Ninh đã mở đầu cho việc tôn tạo, phát huy giá trị các di tích thuộc Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều. Dự án này có tổng mức đầu tư là 23,742 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, của tỉnh và nguồn xã hội hoá, dự kiến sẽ hoàn thành ngay trong năm nay. 

Theo các nghiên cứu cho thấy, Thái Lăng là nơi an táng linh cữu vua Trần Anh Tông và phụ táng Thuận Thánh Bảo Từ Hoàng Thái hậu. Di tích nằm trong cụm di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều đã được xếp hạng đặc cách là di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia từ năm 1962. Công trình được xây dựng vào khoảng năm 1320 nhưng trải qua thời gian, với nhiều nguyên nhân khác nhau, thì nay các công trình kiến trúc trên bề mặt khu di tích đã bị đổ nát chỉ còn lại dấu tích kiến trúc và di vật: Những bậc thềm đá có lan can chạm rồng, sấu, những tảng đá kê chân cột chạm hoa sen và những viên ngói không còn nguyên vẹn... Không chỉ vậy, do việc đắp đập phục vụ sản xuất nông nghiệp, di tích đã nằm trên đảo Vua giữa hồ Trại Lốc từ lâu nay, nguy cơ bị xâm thực bởi nước hồ rất cao.

Mô hình phỏng dựng di tích Thái Lăng nằm trên đảo Vua giữa hồ Trại Lốc (xã An Sinh, Đông Triều).

Dù vậy, việc tu bổ, tôn tạo công trình vẫn sẽ giữ nguyên vị trí cũ và hướng của lăng nhưng nâng cao cốt nền vừa nhằm bảo vệ lớp khảo cổ bên dưới của di tích vừa đảm bảo di tích không bị ngập nước vào mùa mưa. Theo đó, cảnh quan toàn bộ đảo Vua sẽ được giữ nguyên, đồng thời trồng cỏ phủ bề mặt đảo để chống trôi đất và tạo màu xanh tôn tạo cảnh quan cho di tích. Trên đảo sẽ gồm sân hành lễ, miếu thờ, bến thuyền và nhà chờ. Trong đó, mộ vua Trần Anh Tông sẽ được làm với xu hướng vừa để khách tham quan hình dung được hình ảnh lịch sử và quy mô của khu mộ vua Trần Anh Tông, đồng thời tạo điều kiện bảo vệ được nguyên trạng các lớp khảo cổ bên dưới. Hệ thống bậc đá và thềm rồng được phục dựng theo đúng nguyên mẫu và giữ nguyên vị trí. Phía sau mộ Vua ở cấp nền hai xây dựng một miếu thờ quy mô nhỏ, bên trong bố trí đầy đủ các thiết bị nội thất, đồ thờ theo đúng hình thức truyền thống. Các hiện vật nền móng cũng sẽ được bảo tồn tối đa bằng các giải pháp phù hợp... Bến thuyền được xây dựng với quy mô nhỏ, nhằm đáp ứng nhu cầu của khách tham quan, du lịch đi thuyền vào đảo tham quan khu mộ Vua. Việc xây dựng sẽ tham khảo các di tích tương tự có cùng phong cách kiến trúc trong khu vực.

Khu vực đón tiếp là một bãi đất trống nằm ở bờ phía Tây Nam của hồ Trại Lốc. Đây sẽ là nơi đón tiếp, giới thiệu về di tích với khách tham quan du lịch, trưng bày lưu trữ các hiện vật trong di tích... Du khách đến tham quan có thể ngắm nhìn những hiện vật của một thời đã được phát hiện tại đây như: Bia đá hình trụ tứ giá thời Nguyễn, một số chân tảng có trang trí cánh sen, tảng kê; thành bậc chạm sấu thần, chạm rồng; một số gạch bó thềm, gạch lát hình vuông, hình chữ nhật; ngói lợp đất nung; đinh sắt phát hiện tại mộ vua; chân đế của cây hương bằng đá; đế tháp, bệ tháp và một số cấu kiện tháp trang trí hoa văn thuỷ ba sóng nước, rồng uốn lượn trong lòng lá đề lệch, tượng linh thú, chim thần Garuda, đầu rồng, đấu củng. Rồi còn có mô hình mô phỏng toàn bộ khu vực khảo cổ mộ vua Trần Anh Tông...

Ngoài ra, hệ thống cây xanh nơi đây cũng sẽ được bố trí phù hợp tạo giá trị thẩm mỹ cao về mặt cảnh quan, không gian bóng mát cho di tích nhằm tạo nên một quần thể công trình kiến trúc cũng như cây xanh hoà hợp với không gian chung của khu vực dân cư quanh di tích...

Như vậy, khởi đầu với việc bảo tồn, tôn tạo Thái Lăng nhưng khi hoàn thành, công trình chắc chắn sẽ không chỉ có giá trị riêng lẻ mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá, lịch sử của Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều nói chung. Và xa hơn là phục vụ cho xu hướng phát triển du lịch văn hoá, tâm linh, đóng góp vào việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương sau này.

Ngọc Mai