Người tiêu dùng khi mua hàng hoá, dịch vụ phải yêu cầu người bán cấp hoá đơn
Nghị định số 51/2010/ NĐ-CP ngày 14-5-2010 của Chính phủ quy định về hoá đơn bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-1-2011 đã trao quyền tự chủ cho cơ sở kinh doanh trong việc in, phát hành và sử dụng hoá đơn phục vụ cho SXKD của doanh nghiệp. Người mua được sử dụng hoá đơn hợp pháp theo quy định pháp luật để chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu hàng hoá, dịch vụ; hưởng chế độ khuyến mãi hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Qua thực tế từ công tác thanh tra, kiểm tra và chống thất thu thuế cho thấy tình trạng khai thiếu thuế, đều xảy ra ở nhiều doanh nghiệp (DN) thuộc mọi thành phần kinh tế, nhiều ngành nghề kinh doanh, nhiều lĩnh vực hoạt động và ngày càng có chiều hướng ra tăng trong điều kiện số lượng tổ chức và cá nhân nộp thuế phát triển ngày càng nhiều mà công tác thanh tra, kiểm tra thuế không quán xuyến hết số lượng. Một số hành vi thường gặp qua công tác thanh tra, kiểm tra như: Thu tiền và không xuất hoá đơn và kê khai doanh thu phát sinh theo quy định, thường gặp ở các doanh nghiệp kinh doanh thuộc các ngành nghề: Kinh doanh nhà hàng, khách sạn, vận tải, xăng dầu, xây dựng (kể cả xây dựng nhà tư nhân và các đơn vị xây dựng vãng lai trừ các địa phương đến), kinh doanh bán vật liệu xây dựng, kim khí điện máy, hàng trang trí nội thất... hoặc cung cấp hàng hoá dịch vụ nhưng mua và sử dụng hoá đơn của đơn vị khác giao cho khách hàng và không kê khai nộp thuế.
Một số trường hợp có phát sinh hoạt động kinh doanh đột xuất, nhưng DN không kê khai hoặc kê khai không trung thực với cơ quan thuế nhằm trốn thuế như bán lại thầu công trình để hưởng chênh lệch, bán tài sản cố định. Kê khai doanh thu thấp hơn thực tế thanh toán, nhất là các trường hợp cung cấp hàng hoá dịch vụ cho các cá nhân người tiêu dùng, thường tập trung ở các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn, du lịch, xe gắn máy, xăng dầu, vật liệu xây dựng, kim khí điện máy. Hay nhượng bán, trao đổi vật tư không ghi nhận doanh thu mà chỉ hạch toán thay đổi cơ cấu tài sản lưu động bằng các bút toán nhập, xuất, thu, chi hoặc công nợ phải thu, phải trả, bán phế liệu không xuất hoá đơn, không ghi nhận doanh thu. Giảm trừ doanh thu tính thuế TNDN thông qua các hình thức giảm giá, chiết khấu không đúng quy định. Giá xuất khẩu, giá gia công đầu ra thấp hơn giá vốn hàng bán, chi phí gia công thực tế nhưng không phù hợp với hợp đồng (tức là hợp đồng khác với thực tế). Kê khai doanh thu không kịp thời nhằm kéo giãn thời gian phải nộp thuế, thường xảy ra ở các DN xây dựng bằng cách chuyển doanh thu đã phát sinh treo trên tài khoản doanh thu chưa thực hiện, hạch toán vào tài khoản phải trả khác... Một số DN có vốn đầu tư nước ngoài thông qua giao dịch với công ty mẹ, các công ty thành viên trong cùng hệ thống để thực hiện định giá chuyển giao nhằm làm giảm số thuế TNDN phải nộp ở Việt Nam.
Về việc sử dụng hoá đơn, chứng từ: do người tiêu dùng chưa có thói quen lấy hoá đơn khi mua hàng hoá, dịch vụ dẫn đến nhiều người nộp thuế cố tình không kê khai hoặc kê khai doanh số thấp hơn thực tế làm giảm thu nhập chịu thuế dẫn đến trốn thuế TNDN... Về hạch toán doanh thu: Bỏ ngoài sổ sách, không hạch toán hoặc hạch toán thiếu các khoản doanh thu và khoản thu nhập khác phát sinh trong kỳ để xác định thu nhập chịu thuế...
Hiện nay, trên thị trường các sản phẩm hàng hoá mang nhiều nhãn hiệu với rất nhiều nguồn gốc xuất xứ khác nhau, nhất là các sản phẩm hàng hoá thực phẩm như bánh, kẹo, rượu, bia... Các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều sản phẩm hàng hoá có nguồn gốc từ nước ngoài thẩm lậu vào thị trường Việt Nam không đạt tiêu chuẩn chất lượng. Do đó người tiêu dùng khi mua hàng hoá, dịch vụ nhất là các sản phẩm điện tử, điện lạnh, ăn uống, dịch vụ... nên lấy hoá đơn để bảo vệ quyền lợi của mình và yêu cầu người bán hàng phải cấp hoá đơn khi cung ứng hàng hoá, dịch vụ.
Hương Trà (Cục Thuế tỉnh)
