"Vàng trắng" Yên Lập

Thứ Năm, 07/11/2013, 05:07 [GMT+7]
.
.

Bon bon chở tôi bằng xe máy trên tuyến đường dọc các xã đảo khu vực Hà Nam (TX Quảng Yên), nhiều đoạn đường chạy song song với dòng kênh dẫn nước từ hồ Yên Lập về, đồng chí Đinh Đức Thành, Trưởng Phòng Kinh tế TX Quảng Yên nói: Hơn 30 năm qua dòng nước từ công trình thuỷ lợi hồ Yên Lập đã tưới mát những cánh đồng ở khu vực đảo khát Hà Nam, vun trồng những mảnh vườn, thửa ruộng trĩu hạt thóc vàng, cây rau xanh và những ao hồ chen chúc cá, tôm... Dòng nước mát từ Yên Lập đã góp phần quan trọng làm nên sự đủ đầy cho đời sống người dân nơi đây.

Nhờ được cung cấp nước ngọt đầy đủ nên các diện tích sản xuất nông nghiệp của các xã đảo khu vực Hà Nam (TX Quảng Yên) luôn cho năng suất cao. (Ảnh: Thu hoạch lúa vụ mùa 2013 ở phường Nam Hoà) Ảnh: Lan Hương
Nhờ được cung cấp nước ngọt đầy đủ nên các diện tích sản xuất nông nghiệp của các xã đảo khu vực Hà Nam (TX Quảng Yên) luôn cho năng suất cao. (Ảnh: Thu hoạch lúa vụ mùa 2013 ở phường Nam Hoà)

Từ khát vọng của “đảo khát”

Dừng xe ngay điểm đầu tuyến kênh N26 dẫn nước từ hồ Yên Lập về toả đi các xã đảo ở khu vực Hà Nam, đồng chí Trưởng Phòng Kinh tế TX Quảng Yên kể: Vùng Hà Nam vốn địa hình trũng hơn 2m so với mực nước biển, bao đời các vị tiên công quai đê, lấn biển, đào đắp nên một vùng đảo rộng lớn nhưng vì mưa úng, hạn cháy nên vùng đảo này trước đây gọi là đảo khát. Không chỉ sản xuất nông nghiệp bấp bênh vì phụ thuộc hoàn toàn vào “nước trời” mà đời sống của người dân cũng rất khổ, mà khổ nhất có lẽ là trẻ em, phụ nữ, người già. Cảnh gánh nước qua đò Chanh hẳn nhiều người ở Hà Nam vẫn còn nhớ. Đó là vào mùa đông khi những chiếc bể, ang đựng nước đã cạn, nước giếng thì nhiễm mặn, lờ lợ tanh tanh, không còn cách nào khác nhiều nhà buộc phải qua đò Chanh sang khu vực Hà Bắc gánh nước về ăn.

Còn nhớ năm 1971 toàn bộ vùng đảo Hà Nam này bị hạn hán đến mức phải “tiếp nước” từ khu vực Hà Bắc của huyện Yên Hưng cũ sang, nước tiếp không đủ, trâu, bò phải lùa sang các xã ở khu vực Hà Bắc nhốt nhờ, uống nhờ dòng nước bên đó. Vì vậy, khát khao lớn nhất của người dân khu vực đảo Hà Nam thời đó là có được nước ngọt để sinh sống. Như Trưởng Phòng Kinh tế của vùng đất nông nghiệp này ví von “Nhà báo có thể hình dung khát khao có được nước ngọt của dân đảo Hà Nam ngày đó có khi còn lớn hơn khát khao được sử dụng điện lưới quốc gia của người dân Cô Tô, bởi nước là một phần tất yếu của cuộc sống mà”.

Đại công trường thế kỷ 20

Trong số 3 công trình hồ chứa nước có dung tích lớn, mang ý nghĩa kinh tế - xã hội cao của Quảng Ninh là Tràng Vinh, Yên Lập, Đầm Hà Động. Nếu như Tràng Vinh, Đầm Hà Động là biểu tượng của công trình thuỷ lợi chất lượng vàng thời kỳ đổi mới xây dựng vùng biên giới giàu mạnh, là sự quan tâm đầu tư cho vùng khó của Đảng, Nhà nước thì hồ Yên Lập là công trình minh chứng rõ nhất cho quyết tâm xây dựng đất nước trong thời gian khó những năm cuối của thập kỷ 70, thế kỷ XX. Đưa chúng tôi một vòng quanh hồ bằng chiếc xuồng máy nhỏ, ông Hoàng Văn Bách, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Thuỷ lợi Yên Lập cho biết: Vào cuối những năm 1970, hồ Yên Lập - một trong những công trình thuỷ lợi lớn nhất Việt Nam thời kỳ đó được đầu tư xây dựng, với dung tích nước chứa lên đến 129 triệu m3. Qua hơn 30 năm đi vào khai thác, sử dụng, đến nay công trình thuỷ lợi hồ Yên Lập vẫn đang tiếp tục phát huy hiệu quả, không chỉ góp phần giảm hạn hán, lũ lụt mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của TP Hạ Long, Uông Bí và nhất là TX Quảng Yên.

Ngoài cung cấp nước ngọt cho vùng đảo Hà Nam (TX Quảng Yên), hồ Yên Lập đang thực hiện chức năng điều hoà nguồn nước. (Ảnh: Xả nước hồ Yên Lập trước cơn bão số 6-2013)
Ngoài cung cấp nước ngọt cho vùng đảo Hà Nam (TX Quảng Yên), hồ Yên Lập đang thực hiện chức năng điều hoà nguồn nước. (Ảnh: Xả nước hồ Yên Lập trước cơn bão số 6-2013)

Hơn 30 năm qua dòng nước ngọt từ Yên Lập đã được dẫn đến từng nhà dân, ngấm vào lòng đất, rửa sạch những phèn chua, mặn lợ ở vùng đất vốn đã từng bị xâm mặn bao đời trước đó.

Đầu năm 1977 công trình thuỷ lợi hồ Yên Lập được khảo sát, thiết kế và xây dựng tại xã Minh Thành, huyện Yên Hưng (nay là TX Quảng Yên) trên cơ sở chặn dòng sông Míp và suối Vạn Nho. Theo thiết kế, công trình gồm 1 đập đất ngăn sông cao khoảng 37m, ngoài ra còn có 3 đập phụ gồm đập Nghĩa Lộ, Dân Chủ và 1 đập tự vỡ. Sau 5 năm thi công, đến năm 1982, công trình chính thức được đưa vào sử dụng. Người dân vùng đảo Hà Nam là nơi đầu tiên đón nhận những dòng nước ngọt từ hồ Yên Lập theo hệ thống kênh dẫn N26.  Hơn 30 năm qua dòng nước ngọt từ Yên Lập đã được dẫn đến từng nhà dân, ngấm vào lòng đất, rửa sạch những phèn chua, mặn lợ ở vùng đất vốn đã từng bị xâm mặn bao đời trước đó. Theo đồng chí Trưởng Phòng Kinh tế TX Quảng Yên, người đã gắn bó gần như cả cuộc đời với sản xuất nông nghiệp của Quảng Yên cho biết: Một năm sau khi nước ngọt được dẫn từ hồ Yên Lập về, sản lượng lương thực của huyện Yên Hưng thời đó tăng lên gấp rưỡi từ 10.730 tấn (năm 1981) lên 16.775 tấn (năm 1983). Và đến nay thì Quảng Yên luôn là một trong những địa phương dẫn đầu của tỉnh về sản lượng lương thực, năng suất lúa. Điều đáng nói hơn cả là hiện nay trên diện tích gần 900ha nuôi cá nước ngọt ở TX Quảng Yên thì tới 70% diện tích sử dụng nước hồ Yên Lập, ngoài ra nhiều diện tích nuôi tôm công nghiệp, nuôi thuỷ sản với quy mô lớn trên địa bàn cũng đang sử dụng nước từ hồ Yên Lập. Những khó khăn bao đời của người dân Quảng Yên trong vấn đề tìm nguồn nước sạch phục vụ sinh hoạt đã được giải quyết từ hồ Yên Lập. Với 26,5km kênh chính và 107km kênh cấp I dẫn nước từ hồ về, thị xã đã đầu tư các trạm xử lý nước sinh hoạt phục vụ nhân dân trên địa bàn. Đến nay toàn TX Quảng Yên đã có 80% dân số được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh.

Góp câu chuyện với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Bình, khu 5, phường Nam Hoà kể: Thế hệ chúng tôi đã nếm trải đủ những khó khăn ngày chưa có nước từ hồ Yên Lập về. Đồng đất hoang hoá, chua mặn, hầu như chỉ canh tác được một mùa, vào mùa đông ken muốn trồng cây rau để ăn cũng khó vì không có nước mà tưới. Kể câu chuyện vui với nhà báo chứ con gái vùng Hà Nam hồi đó gội đầu cũng phải tiết kiệm, nước ngọt chỉ dành tráng tóc lần cuối. Từ ngày có nước ngọt dẫn từ hồ Yên Lập về đất đai được đưa vào canh tác hết, không còn cảnh ruộng bị bỏ hoang vì khô hạn, luân canh tăng vụ sản xuất nên đời sống nhà nào giờ cũng khá giả, có bát ăn, bát để. Hồ Yên Lập không chỉ giải cơn khát cho đảo Hà Nam này mà còn góp phần làm cho đời sống khấm khá hơn xưa.

Giải hạn những vùng đất mới

Ông Hoàng Văn Bách, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Thuỷ lợi Yên Lập khoe, ngoài cung cấp nước cho hơn 8.300ha đất sản xuất nông nghiệp, 1.500ha diện tích nuôi trồng thuỷ sản, hồ Yên Lập còn cung cấp 33 triệu m3 nước sinh hoạt và công nghiệp cho TX Quảng Yên, huyện Hoành Bồ, TP Uông Bí, TP Hạ Long. Để đảm bảo chất lượng nước ở hồ, tỉnh đã chỉ đạo các lực lượng chức năng, chính quyền địa phương kiểm tra chặt chẽ không để tái xuất hiện tình trạng khai thác than, cát trái phép trong khu vực lòng hồ. Hiện nay chất lượng nước của hồ rất tốt, vào thời điểm mực nước dâng ở mức 29,5m, hồ có thể đạt dung tích thiết kế 127,5 triệu m3.

Giải toả cơn khát cho vùng đảo Hà Nam, điều hoà nguồn nước, giảm xâm nhập mặn, bảo vệ môi trường sinh thái, theo phương án thiết kế, tinh thần thống nhất giữa tỉnh Quảng Ninh và TP Hải Phòng tới đây hồ Yên Lập tiếp tục thực hiện thêm nhiệm vụ mới đó là cung cấp nước ngọt cho đảo Cát Bà (TP Hải Phòng).

Nước - một phần tất yếu của cuộc sống, từ đại ngàn vòng cung Đông Bắc, hồ Yên Lập của hơn 30 năm trước đã giải cơn khát cho vùng đảo Hà Nam, góp phần dựng xây Hà Nam từ đảo khát thành đảo mát. Và ngày mai đây sẽ tiếp tục tích tụ, chuyển dòng nước mát cho những vùng đất mới, khẳng định ý nghĩa to lớn của công trình thuỷ lợi được xây dựng từ những ngày gian khó.

Lan Hương

.
.
.
.
.
.
.
.