“Xốc” lại ngành công nghiệp phụ trợ

Theo lộ trình, năm 2015 - mọi hàng rào thuế quan giữa các nước ASEAN sẽ được xoá bỏ. Chỉ còn 4 năm để chúng ta chuẩn bị hoà mình vào cuộc chơi, đồng thời cũng là cuộc đấu, nhưng hiện nay, thực trạng ngành công nghiệp phụ trợ của Quảng Ninh còn quá yếu. Bốn năm không phải là dài nhưng nếu ngay từ bây giờ chúng ta thật sự quyết tâm “xốc” lại ngành công nghiệp phụ trợ, thì đến năm 2015, nền công nghiệp tỉnh sẽ có thể đương đầu được với “gió lớn”.

Công nghiệp cơ khí, luyện kim chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất công nghiệp, hoạt động chủ yếu hướng vào lợi thế thị trường sẵn có (phục vụ ngành Than, Xây dựng) và dựa vào lợi thế của địa phương (đóng tàu). Hiện nay, tỉnh đang khuyến khích các doanh nghiệp tập trung đầu tư chiều sâu công nghệ, nâng cao năng lực và gắn với phát triển công nghiệp hỗ trợ. Năm 2011, công nghiệp hỗ trợ có những bước phát triển, nhiều dự án đầu tư công nghiệp hỗ trợ nhất là hỗ trợ cho đóng tàu, khai thác, chế biến được triển khai hoàn thành. Công nghiệp chế biến hoạt động với quy mô vừa và nhỏ, thuộc lĩnh vực chủ yếu là chế biến nông, lâm, thuỷ sản, đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương và của tỉnh. Hiện công nghiệp phụ trợ trên địa bàn tỉnh đang tập trung cho 4 ngành công nghiệp lớn là Than, Điện, Đóng tàu và Xi măng.

Đóng gói sản phẩm tại Nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi, Công ty CP Thiên Thuận Trường.

Đặc biệt đối với công nghiệp phụ trợ cho ngành Đóng tàu đã và đang hình thành như: Nhà máy sửa chữa tàu biển và cụm Công nghiệp phụ trợ cho ngành đóng tàu được xây dựng trên diện tích 128ha (Sông Khoai - Quảng Yên) với công suất sửa chữa 20-40 tàu có trọng tải đến 50.000 tấn/năm, tổng mức đầu tư 1.485,6 tỷ đồng, thời gian thực hiện dự án từ năm 2008 đến năm 2012. Nhà máy Chế tạo động cơ Vinashin - Man - Phà Rừng được xây dựng trên diện tích 57ha, nhà máy sản xuất lắp đặt động cơ diezen cho các tàu hàng trọng tải đến 157.000 tấn với công suất 40 động cơ/năm, tổng mức đầu tư 1.491 tỷ đồng… Mặc dù ngành công nghiệp Quảng Ninh đang có xu hướng phát triển mạnh với kim ngạch xuất khẩu lên tới nhiều triệu USD như: Than, may mặc, nguyên liệu chế biến... song nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn phải phụ thuộc rất nhiều từ nhập khẩu, do vậy giá trị gia tăng còn thấp. Có thể lấy ví dụ như các công ty: CP May xuất khẩu Quảng Ninh; Liên doanh Everbest Việt Nam... phần lớn vẫn chỉ là may gia công cho nước ngoài, hiện có tới 80% tổng trị giá hàng xuất khẩu là phụ thuộc vào nguyên, phụ liệu nhập khẩu. Tỉ lệ nội địa hoá cung cấp cho ngành dệt chỉ chiếm trên dưới 15%. Hay ngành cơ khí sửa chữa, chế tạo máy mỏ và phương tiện vận tải thuỷ bộ của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (đóng trên địa bàn tỉnh) hiện đã phát triển thành một ngành có doanh thu hàng năm đạt từ 1.200 - 1.500 tỷ đồng, chiếm khoảng 10% doanh thu của Tập đoàn. Tuy nhiên, tỉ lệ nội địa hoá mới dừng lại khoảng 20% và cũng chỉ cung cấp sản phẩm phụ trợ ở một số sản phẩm đơn giản, giá trị thấp như: Khung, gầm, bộ dây điện trong xe, ghế ngồi, một số chi tiết kim loại, nhựa, cao su. Ngành công nghiệp đóng tàu cũng rơi vào tình trạng tương tự. Hầu hết các hợp đồng đóng tàu của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh mới dừng lại ở trình độ làm gia công theo thiết kế các loại, mẫu mã. Các thiết bị, vật tư, nguyên liệu, động cơ đều của nước ngoài. Điều này thực sự nguy hiểm cho chúng ta bởi khi hàng rào thuế quan trong ASEAN hoàn toàn loại bỏ, làn sóng nhập linh phụ kiện từ các quốc gia trong khu vực sẽ rất mạnh mẽ. Theo số liệu thống kê từ Sở Công thương, chỉ riêng năm 2011 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn đạt gần 2.500 triệu USD. Trong đó, kim ngạch nhập khẩu ước đạt trên 1.880 triệu USD tập trung chủ yếu vào nhóm mặt hàng như xăng dầu, máy móc, thiết bị vật tư...

Quảng Ninh hội đủ điều kiện cho công nghiệp  địa phương phát triển mạnh. Song thực tế, công nghiệp địa phương của tỉnh hiện nay vẫn cơ bản chỉ có một số cơ sở sản xuất gạch, vật liệu xây dựng… có quy mô lớn đáp ứng được các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội còn lại phần lớn vẫn là các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, công nghệ lạc hậu. Thực tế công nghiệp phụ trợ đóng vai trò quan trọng trong kinh tế công nghiệp, song đối với Quảng Ninh vẫn là một vùng đất màu mỡ chưa được khám phá và tận dụng triệt để. Do vậy, tạo bước đột phá kinh tế - xã hội tỉnh cần bắt đầu từ công nghiệp phụ trợ để tạo được sức bật vững chắc.

Thanh Phong