Những dự án bị dân “giam”
Hiện nay trên địa bàn tỉnh có khá nhiều dự án không thể triển khai được do vướng bồi thường giải phóng mặt bằng, làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và gây khó khăn cho các chủ đầu tư.
Nguyên nhân của những vướng mắc trên, một phần do cơ chế chính sách của Nhà nước thiếu đồng bộ, chưa sát với thực tế, chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) không nhất quán, sự chênh lệch về giá bồi thường trong cùng một dự án tại các thời điểm khác nhau đã gây ra sự suy bì, ganh tị giữa những đối tượng được bồi thường, khiến người dân không đồng tình, không bàn giao mặt bằng. Quá trình bồi thường GPMB ở một số dự án không đúng trình tự, quy định khiến người dân thắc mắc; việc áp giá các vị trí đất nông nghiệp và áp giá đất giáp ranh chưa hợp lý. Bên cạnh đó, do công tác quản lý đất đai trước đây chưa chặt chẽ, thiếu cơ sở pháp lý, thiếu đất tái định cư dẫn đến khiếu kiện. Trong quá trình triển khai dự án ở một số địa phương chưa tính đến quyền lợi và giải quyết thấu đáo các chính sách chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, bố trí khu tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án dẫn đến nhiều hộ dân không chấp hành quyết định thu hồi đất, không nhận tiền đền bù. Đặc biệt là công tác phối hợp tuyên truyền, vận động, đối thoại giữa chính quyền địa phương và chủ dự án, chủ đầu tư, tổ chức đoàn thể với người dân thiếu đồng bộ chặt chẽ; ý thức của một số hộ dân trong việc chấp hành các quyết định của các cấp có thẩm quyền về bồi thường GPMB chưa cao, có nơi cố tình gây khó khăn, cản trở nhưng chưa được xử lý kịp thời.
Trái lại, có những dự án mặc dù đã được bồi thường thoả đáng, đúng chính sách của Nhà nước nhưng người dân vẫn cố tình chây ì không bàn giao mặt bằng, khiến cho một số dự án bị “giam” hàng chục năm trời không thể triển khai được. Thậm chí có những dự án chính quyền các cấp đã phải giải quyết nhiều lần, lãnh đạo tỉnh đã trực tiếp đối thoại, trả lời những thắc mắc của người dân, Thanh tra Chính phủ cũng đã tiến hành rà soát và đưa ra kết luận cuối cùng là chính quyền địa phương đã giải quyết thoả đáng nhưng người dân vẫn không chấp thuận.
Một trong những dự án bị “giam” lâu nhất là Dự án Khu đô thị Bãi Muối (TP Hạ Long) được UBND tỉnh phê duyệt và giao cho chủ đầu tư là Công ty Xây dựng Công trình giao thông 507 (Công ty 507). Dự án được khởi công xây dựng từ năm 2004, diện tích đất thu hồi là 213.721,9m2. Có 319 hộ dân nằm trong diện phải di dời GPMB, trong đó chủ yếu là xã viên HTX rau Chiến Thắng. Được biết trong quá trình triển khai dự án các phương án, đơn giá hỗ trợ bồi thường cho các hộ dân ở đây đã được thực hiện theo đúng cơ chế, chính sách của nhà nước. Các hộ dân cũng đã nhận tiền đền bù, nhưng sau đó một số xã viên lại đổi ý, tự dựng lều trái phép, nhằm cản trở đơn vị thi công công trình, dẫn đến dự án bị chậm tiến độ. TP Hạ Long, chủ đầu tư đã nhiều lần gặp gỡ, đối thoại, vận động và thuyết phục để dỡ bỏ lều bạt... nhưng các xã viên vẫn không chấp hành. UBND thành phố phải ra quyết định tiến hành cưỡng chế, phá dỡ lán trại dựng trái phép của các hộ xã viên để bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư tiến hành thi công công trình. Mặc dù UBND tỉnh đã nhiều lần tổ chức đối thoại, gặp gỡ các hộ dân; các cơ quan chức năng của tỉnh cũng đã tiến hành rà soát quá trình thực hiện bồi thường, cơ chế bồi thường đền bù của TP Hạ Long tại dự án này và kết luận các hộ dân đã được đền bù, bồi thường đúng quy định, chính sách của tỉnh và Nhà nước. Theo tin từ lãnh đạo Công ty 507, cho đến thời điểm hiện tại Công ty vẫn chưa được bàn giao mặt bằng sạch vì người dân vẫn tiếp tục khiếu kiện và không bàn giao mặt bằng.
Tương tự, dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng khu đô thị mới Cầu Sến của Công ty TNHH Hoa Nhàn, dự án đầu tư xây dựng kinh doanh hạ tầng khu đô thị mới Trung tâm phường Yên Thanh (Uông Bí) của Công ty CP Đầu tư và XD Việt Long cũng đang phải chịu chung số phận bị dân “giam”, không chịu nhận tiền đền bù, không bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư cũng với lý do đơn giá đền bù thấp trong khi chính sách bồi thường, đền bù GPMB của các dự án này đã được thực hiện đúng quy định chính sách của Nhà nước, của tỉnh.
Tại các địa phương khác như TX Cẩm Phả, huyện Đông Triều, Vân Đồn nhiều dự án đầu tư hạ tầng cũng đang bị mắc kẹt do không giải phóng được mặt bằng. Điển hình là dự án Khu đô thị dân cư Kim Sơn (Đông Triều); dự án Khu văn phòng làm việc của các cơ quan hành chính thị xã tại phường Cẩm Bình (Cẩm Phả); dự án Trung tâm thương mại, du lịch và dân cư Cái Rồng (Vân Đồn)... Lý do của sự chậm trễ này vẫn là người dân không chấp nhận phương án đền bù vì đơn giá thấp. Trao đổi với chúng tôi một số chủ đầu tư cho biết, tình trạng các dự án bị “giam” đã khiến cho hoạt động của họ bị đình trệ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của đơn vị vì vốn vay ngân hàng bị đọng do dự án không thực hiện được. Mặt khác chính sự khó khăn trong việc GPMB đã khiến cho nhiều nhà đầu tư nản chí, không dám đầu tư tiếp, điều này đã làm ảnh hưởng đến hoạt động thu hút đầu tư của tỉnh.
Để khắc phục tình trạng “bế tắc” của các dự án trên, chính quyền địa phương cần phải thường xuyên tăng cường kiểm tra, giám sát, quản lý các khu đất đã quy hoạch, chấn chỉnh kịp thời những hành vi chống đối và lấn chiếm mặt bằng đất đã quy hoạch. Mặt khác, cần giải quyết dứt điểm các kiến nghị, khiếu nại của công dân, không để tình trạng coi thường pháp luật, lợi dụng vu cáo, khiếu kiện, cố tình không bàn giao mặt bằng, cản trở thi công làm ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh. Với những dự án nếu chính sách bồi thường đã thoả đáng cần phải có biện pháp kiên quyết để bàn giao mặt bằng cho chủ dự án, tránh tình trạng càng ngâm lâu càng phức tạp, khó giải quyết hơn.
Đặng Nhung
