.

Những vấn đề cần bổ sung trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Cập nhật lúc 10:10, Chủ Nhật, 24/02/2013 (GMT+7)

Hiến pháp là một đạo luật cơ bản của Nhà nước; văn kiện chính trị, pháp lý quan trọng, thể hiện bản chất dân chủ, tiến bộ của Nhà nước và chế độ.

Hiến pháp năm 1992 có năm điều quy định về Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam, theo đó tại Ðiều 9 quy định về tính chất, vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm cơ bản của MTTQ Việt Nam; bên cạnh đó, các điều quy định về quyền và trách nhiệm của MTTQ như: quyền trình dự án luật ra trước Quốc hội (Ðiều 87); được mời tham dự các phiên họp của Chính phủ (Ðiều 111), các kỳ họp Hội đồng nhân dân, hội nghị Ủy ban nhân dân (Ðiều 125) khi bàn những vấn đề có liên quan... trên cơ sở đó, nhiều văn bản pháp luật đã cụ thể hóa những nội dung hiến định này giúp MTTQ Việt Nam từng bước thực hiện tương đối đầy đủ quyền và trách nhiệm, khẳng định vị trí, vai trò của mình trong hệ thống chính trị nước ta.

Nhìn lại thực tiễn 25 năm đổi mới đất nước, đặc biệt qua 20 năm thi hành Hiến pháp năm 1992 đến nay, MTTQ Việt Nam đã từng bước củng cố, mở rộng về tổ chức, tích cực đổi mới nội dung và phương thức hoạt động; tăng cường mối quan hệ với cơ quan nhà nước; phối hợp và thống nhất hành động với các tổ chức thành viên ở từng cấp; góp phần quan trọng vào quá trình tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao chất lượng các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia xây dựng, chỉnh đốn Ðảng, xây dựng Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; tiếp tục làm tốt vai trò là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, là cầu nối vững chắc giữa nhân dân với Ðảng và Nhà nước.

Tại Ðiều 9, Hiến pháp năm 1992 quy định về MTTQ Việt Nam, gồm những vấn đề cơ bản như sau:

 Một là, về tính chất, Hiến pháp 1992 quy định MTTQ Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, thay vì trước đây Cương lĩnh 1991 mới chỉ ghi MTTQ Việt Nam là liên minh chính trị, còn Hiến pháp 1980 chưa ghi tính chất một cách rõ ràng. Tổ chức liên minh chính trị ngày nay được khẳng định MTTQ Việt Nam là một thiết chế trong thể chế chính trị ở nước ta và là một tổ chức trong hệ thống chính trị (bao gồm Ðảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam) mà trong các văn kiện của Ðảng đã khẳng định từ khi bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới.

Về vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Chính sách Mặt trận là một chính sách rất quan trọng. Công tác Mặt trận là một công tác rất quan trọng trong toàn bộ công tác cách mạng. Các cán bộ và đảng viên ta cần nắm vững và chấp hành đúng Nghị quyết của Ðại hội Ðảng và Nghị quyết Bộ Chính trị về vấn đề Mặt trận dân tộc thống nhất. Trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như trong cách mạng xã hội chủ nghĩa. Mặt trận dân tộc thống nhất vẫn là một trong những lực lượng to lớn của cách mạng Việt Nam".

Theo đó, nền tảng của tổ chức liên minh chính trị là sự liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Ðảng. Nguyên tắc cơ bản của liên minh của giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và các cá nhân tiêu biểu trong MTTQ là nguyên tắc về sự kết hợp  các lợi ích của các giai cấp và tầng lớp xã hội với tư cách là chủ thể của lợi ích, kết hợp hài hòa các lợi ích sẽ tạo ra sự đồng thuận, là động lực cơ bản cho sự liên minh và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Mục tiêu của liên minh chính trị trong giai đoạn này là xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Hai là, về vị trí: Hiến pháp năm 1992, mới chỉ quy định vị trí chính trị của Mặt trận trong mối quan hệ giữa Mặt trận với Nhà nước, đó là MTTQ Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, thay cho cách quy định trước đây ở Hiến pháp 1980 - Mặt trận là chỗ dựa vững chắc của Nhà nước, nhưng chưa quy định vị trí của Mặt trận trong hệ thống chính trị. Tuy nhiên, trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tại khoản 2 Ðiều 1 về MTTQ Việt Nam trong hệ thống chính trị có quy định: "MTTQ Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Ðảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo".

Sự quy định này xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, là xuất phát từ thể chế chính trị  của nước ta. Ðây còn là vấn đề lịch sử, truyền thống ở nước ta. Từ khi có Ðảng là có MTTQ. Sau khi giành được chính quyền, Ðảng, chính quyền, Mặt trận là những bộ phận hợp thành hệ thống chính trị. Ðây là vấn đề cần nghiên cứu, bổ sung trong sửa đổi Hiến pháp lần này về vị trí của MTTQ Việt Nam trong hệ thống chính trị.

Ba là, về vai trò: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Ðảng năm 1991 và Cương lĩnh của Ðảng phát triển bổ sung năm 2011 đều xác định rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thực hiện dân chủ và xây dựng xã hội lành mạnh; giáo dục quyền và nghĩa vụ công dân, tăng cường mối liên hệ giữa nhân dân với Ðảng, Nhà nước. Tiếp đó, Cương lĩnh của Ðảng năm 2011 bổ sung, phát triển thêm hai vai trò, đó là: đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tham gia xây dựng Ðảng, Nhà nước. Tuy nhiên, Hiến pháp năm 1992 quy định vai trò (chức năng) cơ bản của Mặt trận là "Phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân"; còn lại những đoạn sau được quy định là nhiệm vụ cơ bản của Mặt trận.

Vai trò này không phải tự MTTQ khẳng định, mà do chính nhân dân, xã hội và lịch sử thừa nhận. Thắng lợi huy hoàng của cách mạng Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, với các hình thức và tên gọi khác nhau của Mặt trận dân tộc thống nhất đã minh chứng đại đoàn kết dân tộc là một nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Từ nội dung Cương lĩnh năm 2011, cần đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung Hiến pháp về một số vai trò của MTTQ cho phù hợp với tình hình mới.

Bốn là, về nhiệm vụ cơ bản của Mặt trận: Hiến pháp năm 1992 quy định một số nhiệm vụ cơ bản của MTTQ Việt Nam, đó là: phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân; tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân; động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật; giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức nhà nước.

Cụ thể hóa Hiến pháp năm 1992, Luật MTTQ Việt Nam quy định thêm hai nhiệm vụ, đó là: Tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Ðảng và Nhà nước; Phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới.

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong bối cảnh mới của đất nước, theo Nghị quyết Ðại hội lần thứ XI của Ðảng, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có thêm hai nhiệm vụ mới là: "Thực hiện dân chủ, giám sát và phản biện xã hội; tham gia xây dựng Ðảng". Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp lần này cần nghiên cứu chủ trương của Ðảng là tiếp tục xác định rõ vai trò, nhiệm vụ của MTTQ trong bối cảnh mới của đất nước, trên cơ sở tổng kết việc thực hiện các nhiệm vụ của MTTQ đã quy định tại Ðiều 9, Hiến pháp năm 1992, để có những kiến nghị xác đáng về nhiệm vụ cơ bản của MTTQ Việt Nam.

Năm là, về quyền và trách nhiệm của MTTQ: Từ các nhiệm vụ cơ bản nêu trên, Hiến pháp năm 1992 còn quy định một số quyền và trách nhiệm của Mặt trận, đó là quyền được trình dự án luật ra trước Quốc hội (Ðiều 87), quyền được mời tham dự các phiên họp của Chính phủ (Ðiều 111), các kỳ họp Hội đồng nhân dân, hội nghị Ủy ban nhân dân (Ðiều 125) khi bàn những vấn đề có liên quan. Ðồng thời Luật MTTQ Việt Nam tại chương 2 có 8 điều quy định cụ thể quyền, trách nhiệm của Mặt trận, tuy chưa thật đầy đủ, sau này khi sửa Luật MTTQ sẽ nghiên cứu đề xuất bổ sung; đó là: quyền và trách nhiệm chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, quyền và trách nhiệm thực hiện phản biện xã hội.

Ðể Mặt trận thực hiện tốt vai trò, nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm của mình, nhiều đạo luật, pháp lệnh, nghị định của Chính phủ, văn bản liên tịch giữa MTTQ Việt Nam với Chính phủ, Quốc hội đã quy định cơ chế, chính sách cụ thể như Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức tòa án nhân dân, Luật Thanh tra, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo... Tuy nhiên còn rất nhiều nội dung công tác thuộc về vai trò, nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm của MTTQ chưa được thể chế hóa bằng pháp luật như: Việc chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; Hoạt động giám sát và phản biện xã hội, về hoạt động đối ngoại nhân dân của Mặt trận và công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài... Trong bản dự thảo sửa đổi Hiến pháp lần này bao gồm những chế định quan trọng thể hiện bước phát triển mới về nhận thức, tư duy lý luận của Ðảng, Nhà nước ta, tổng kết thực tiễn hoạt động phong phú của các tầng lớp nhân dân và hoạt động đầy sáng tạo của các thành viên Mặt trận và của các tổ chức xã hội khác. Chúng ta tin tưởng rằng, bản Hiến pháp mới sau khi được sửa đổi sẽ tạo điều kiện pháp lý quan trọng, môi trường thuận lợi cho tổ chức MTTQ và các tầng lớp nhân dân phát huy tốt hơn nữa vai trò, trách nhiệm của mình.

VŨ TRỌNG KIM, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam

,
.
.
.
.
.
.