Kỷ niệm 70 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9; Chào mừng Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh lần thứ IV

Nhớ những ngày Cách mạng Tháng Tám ở Hongay

Thứ Bảy, 22/08/2015, 05:34 [GMT+7]
.
.

Ông Phùng Ngọc Hùng, vị đại tá Hải quân nghỉ hưu, năm nay đã ngoài tuổi “bát thập”. Ông là người Hongay gốc, một trong những nhân chứng sống về Cách mạng Tháng Tám 1945 ở Hongay (nay là TP Hạ Long) và ngày Hongay tham gia toàn quốc kháng chiến 20-12-1946. Ông hiện là Trưởng Ban liên lạc Trung đoàn 244 về giải phóng Khu mỏ tháng 4-1955. Trầm ngâm một lúc để ký ức dồn nén 70 năm hiện về, ông chậm rãi kể:

... Nhà tôi ở cạnh rạp chiếu bóng Casino, sau này là rạp chiếu phim Bạch Đằng. Năm 1945 tôi mới 14 tuổi, đang học Trường Lecole de Hongay ở phố Dốc Học. Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính hất cẳng Pháp. Cũng là “máu đỏ da vàng”, nhưng phát xít Nhật cũng dã man chẳng kém thực dân Pháp trong việc đàn áp dân mình. Vụ đói năm 1945 là một điển hình. Sáng sáng, Hongay vang lên tiếng lộc cộc của chiếc xe bò chở xác người chết đói. Dân mình thương đồng bào mà chẳng biết làm thế nào.

Bị Hồng quân Liên Xô đánh bại, phát xít Nhật phải hạ súng đầu hàng. Ngày 14-8-1945, quân Nhật bỏ trốn khỏi Cẩm Phả. Những ngày này ở Hongay, nhân dân đã nói nhiều về Việt Minh, về chiến khu và về cách mạng. Ông Trịnh Tam Tỉnh đã được Trung ương cử về gây dựng phong trào, lập các nhóm Việt Minh ở các khu phố Ba Đèo, Lán Đạo. Sau Nhà máy chính (cơ khí) là “đất” của Việt Minh; nhiều công nhân Nhà máy chính đã là Việt Minh. Nhiều thầy ký, thầy cai đã được Việt Minh giác ngộ.

Lợi dụng lúc quân Nhật bỏ chạy, lực lượng thân Nhật ngày trước tuyên bố thành lập chính quyền lâm thời ở Hongay do Bang tá Bùi Mạnh Nhu làm Thị trưởng...

Vào các ngày 16, 17-8-1945, lực lượng quần chúng cách mạng được Việt Minh bí mật vận động, đã đi cướp chính quyền ở Hongay. Một bộ phận đi cướp Trại Bảo an binh (nguyên là Hội quán Hoa Kiều, khu vực ngày nay là Trụ sở Hội văn học nghệ thuật Quảng Ninh). Lực lượng bảo an binh đã bỏ trốn, chỉ còn cái trại rỗng. Bộ phận thứ hai đi bắt tụi Chủ Nhất, Chủ Nhì người Pháp ở Văn phòng SFCT (Công ty than Bắc kỳ của người Pháp). Những ông chủ Pháp đã bỏ chạy từ bao giờ. Ngày ấy đi cướp chính quyền, lực lượng Việt Minh chỉ có mã tấu, kiếm, cuốc, xẻng hay chai đựng vôi bột lẫn mảnh sành nhỏ. Tôi cũng hai tay hai chai vôi bột mảnh sành, theo các anh lớn đi cướp Trại bảo an binh. Một cuộc giành chính quyền mà không một tiếng súng, không có đổ máu. Lực lượng Việt Minh ở Hongay ngày ấy chưa đủ mạnh. Tụi Việt Cách núp bóng quân Tàu - Tưởng cũng ra tranh quyền kiểm soát Hongay. Hai phe Việt Minh và Việt Cách thoả thuận tổ chức một cuộc mít tinh tại sân vận động Hongay vào ngày 28-8-1945. Phe nào được nhân dân ủng hộ bằng cách giơ tay nhiều hơn thì được lập chính quyền. Chính quyền lâm thời của Bang tá Bùi Mạnh Nhu chỉ là bù nhìn. Việt Minh đã vận động được đa số thành viên của chính quyền này ủng hộ Việt Minh.

Chiều 25-8-1945, một chi đội của phân đội Ký Con từ chiến khu Trần Hưng Đạo - Đông Triều đã về đến Hongay hậu thuẫn cho Việt Minh. Sáng 28-8-1945, cả Hongay từ già, trẻ, gái, trai đổ về sân vận động. Rất nhiều cờ đỏ sao vàng đã được quần chúng mang đi. Ở cuộc mít tinh này đã kéo hai lá cờ: Cờ đỏ sao vàng của Việt Minh và cờ ba vạch của Việt Cách. Cả hai phe đều cử người lên diễn thuyết. Khi biểu quyết thì rừng cánh tay giơ lên ủng hộ Việt Minh và hô vang khẩu hiệu “Hoan hô Việt Minh! Ủng hộ Việt Minh!”. Thế là quyền lãnh đạo Hongay thuộc về Việt Minh. Quần chúng đổ ra các phố giơ cao cờ đỏ sao vàng hô vang “Ủng hộ Việt Minh”. Cách mạng Tháng Tám thành công ở Hongay là do quần chúng nhân dân tay không cướp chính quyền, dưới sự lãnh đạo của Việt Minh. 28-8-1945 là ngày chính quyền cách mạng lâm thời ở Hongay được thành lập, Chủ tịch là đồng chí Lê Công Thăng, Phó Chủ tịch là đồng chí Trịnh Tam Tỉnh, đảng viên cộng sản, phụ trách Ty liêm phóng (an ninh). Việt Minh đã tổ chức chào mừng thắng lợi của chính quyền tại khu vực Cây Tháp, phường Bạch Đằng bây giờ.

Niềm vui độc lập chẳng được bao lâu. Tạm ước 6-3-1946 cho phép quân Pháp quay lại đóng quân ở Khu mỏ Hongay - Cẩm Phả. Ở Hongay, quân Pháp đóng quân ở đồi Con Ốc phố Lán Bè, trại lính Pháp cũ ở Bãi Cháy và khu vực từ đầu bến phà đến nhà quan Năm (trụ sở LĐLĐ Quảng Ninh bây giờ). 1.025 quân đóng ở khu mỏ là chỗ dựa cho tụi chủ mỏ quay lại khai thác than. Chấp nhận cho Pháp quay lại Khu mỏ, ta đã loại bớt được một kẻ thù là lũ tàn quân Quốc dân đảng Tàu - Tưởng và lũ tay sai Việt Cách rút khỏi Hongay. Chính quyền cách mạng lâm thời Hongay thực tế chỉ quản lý được khu trung tâm thị xã; giữa ta và địch ở thế “da báo”. Thực dân Pháp không giấu giếm ý đồ trở lại xâm chiếm Hongay. Chúng đã giở trò khiêu khích dẫn đến sự kiện đau thương “đốt cháy Lán Bè” ngày 7-7-1946 giết hại hàng trăm dân thường, gây căm thù trong nhân dân.

Hongay chuẩn bị kháng chiến với lực lượng Vệ quốc đoàn, Cảnh vệ  và tổ chức thêm Đội cảm tử quân. Tụi Pháp ngang ngược đòi đồng chí Trần Quốc Thảo, Bí thư Đặc Khu uỷ Hongay và đồng chí Trịnh Tam Tỉnh ra đầu hàng vô điều kiện. Đặc Khu uỷ Hongay đã họp tại một địa điểm ở xóm Ông Du, gần chùa Long Tiên, hạ quyết tâm kháng chiến đến cùng. Ngày 20-12-1946, Pháp tấn công Hongay theo 3 hướng: Từ đồi Con Ốc (ở đầu phố Lán Bè) và từ lô cốt trên đỉnh đồi Ba Đèo. Chúng nã pháo cối xuống các phố, rồi cho quân tràn xuống. Cánh quân thứ ba từ Hotel de Mine ở Bến phà tiến xuống theo phố Pekin (đường Lê Thánh Tông bây giờ). Lực lượng tự vệ chốt ở đầu phố Dốc Học chống trả quyết liệt. 18 giờ, địch chiếm được chốt Dốc Học, uy hiếp trụ sở Đặc Khu uỷ tại xóm Ông Du cạnh chùa Long Tiên. Mãi 20 giờ ngày 20-12-1946, Lệnh toàn quốc kháng chiến mới về đến Hongay. 23 giờ, toàn bộ cơ quan Đặc Khu uỷ Hongay vượt qua Ba Đèo, Lán Đạo, tới ngã tư Loong Toòng, vào Cao Xanh đi thuyền về căn cứ Sơn Dương - Hoành Bồ mở đầu cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Khu mỏ Hongay - Cẩm Phả. Tiếng súng kháng Pháp của Hongay lần đầu tiên vang lên với chiến công hạ đồn Hà Lầm vào đêm 24, rạng ngày 25-12-1946, thu nhiều súng đạn và tiêu diệt 22 sĩ quan và lính Pháp.

Kháng chiến chống thực dân Pháp thành công, ông Phùng Ngọc Hùng cũng có mặt trong đoàn quân trở về tiếp quản Khu mỏ Hồng Gai.

Nguyễn Gia Phong (CTV) ghi

Tin liên quan

.
.
.
.
.
.
.
.