Trận địa pháo 37 ly của tự vệ Nhà sàng Cửa Ông (nay là Công ty Tuyển than Cửa Ông), đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang, rộng khoảng 3 ha, nằm trên quả đồi cao, bên cạnh trục đường QL18A đoạn Hạ Long - Móng Cái.

Phía bên kia đường, đối diện với Trận địa pháo 37 ly, là khu vực sản xuất chính của Công ty Tuyển than Cửa Ông. Từ năm 1965 đến năm 1972, nơi đây đã diễn ra nhiều trận chiến đấu oanh liệt đánh trả máy bay Mỹ của quân và dân cùng lực lượng tự vệ Nhà sàng Cửa Ông trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nhân dịp chào mừng Ngày thành lập Hội CCB Việt Nam năm 2009, Hội CCB Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV đã tiến hành tu sửa lại trận địa pháo. Đồng chí Nguyễn Quốc Doa, Phó Chủ tịch Hội CCB Công ty Tuyển than Cửa Ông, cho biết: ''Công trình tu sửa Trận địa pháo 37 ly đã được Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV đầu tư 80 triệu đồng, để trồng cây xanh xung quanh, xây bậc lấn xuống trận địa v.v... Đây là công trình chào mừng 20 năm Ngày thành lập Hội CCB Việt Nam...''.

Di tích trận địa pháo 37 ly của tự vệ Nhà sàng Cửa Ông.

Trận địa pháo 37 ly ra đời gắn liền với sự thành lập Đội tự vệ Cửa Ông năm 1965. Tuy thất bại trong trận đầu 5-8-1964, nhưng âm mưu của giặc Mỹ là mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc nước ta với quy mô lớn hơn trước. Trước yêu cầu cấp thiết là phải bảo vệ Nhà sàng Cửa Ông bằng mọi giá, ngày 7-2 năm 1965, Đại hội Đảng bộ thị xã Cẩm Phả đã đề ra trong Nghị quyết là phải thành lập các lực lượng vũ trang, bán vũ trang củng cố xây dựng các trận địa pháo quanh thị trấn Cửa Ông (nay là phường Cửa Ông), các lực lượng vũ trang và bán vũ trang luôn luyện tập để sẵn sàng chiến đấu, và trận địa pháo 37 ly của tự vệ Nhà sàng Cửa Ông cũng được ra đời trong thời kỳ này. Khi đó Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông được thành lập với 137 chiến sĩ, gồm Ban chỉ huy, 12 tổ săn máy bay, 3 tiểu đội phục vụ chiến đấu và các tổ thông tin, trinh sát liên lạc, đội công binh, tổ phòng hoá vi trùng Ông Bùi Đức Minh năm nay đã 82 tuổi, hiện đang sống ở khu 7, phường Cửa Ông, nguyên chiến sĩ tự vệ trong Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông. Năm 1969 ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhất vì đã có công trong cuộc Kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thời điểm đó, ông Minh là chiến sĩ trong tổ phục vụ chiến đấu, nhiệm vụ chủ yếu là tiếp đạn cho các trận địa pháo. Ông kể: ''Lúc đó chúng tôi vừa chiến đấu vừa phục vụ sản xuất, lại vừa làm nhiệm vụ cấp cứu, chăm sóc thương binh. Kỷ niệm mà tôi không bao giờ quên là trận đánh ngày 12-6-1967, hàng chục máy bay Mỹ từ phía biển lao vào Cửa Ông bắn phá, chúng chia thành nhiều tốp đánh nghi binh trước nhằm thu hút hoả lực của ta, để tốp bay sau bất ngờ lao xuống cắt bom... Trong trận này nhiều chiến sĩ của ta bị thương. Hôm đó quần áo tôi đẫm đầy máu của đồng đội...''.

Ông còn kể, niềm vui lớn nhất của ông là khi cùng đồng đội tham gia trận đánh ngày 5-10-1965. Đó là ngày Trận địa pháo 37 ly đã bắn rơi 1 máy bay Mỹ, góp phần cùng các trận địa pháo khác ở Cửa Ông bắn bị thương 1 máy bay khác...

''-Hôm đó máy bay Mỹ xuất hiện ở vùng trời phía nam Cửa Ông, một tốp lao vào đánh lén rồi lại lao ra biển. Khoảng hơn 20 phút sau, 2 chiếc bay tầm thấp lợi dụng các triền núi ở phía Bắc, là là bay vào, bị các trận địa pháo xung quanh thị trấn Cửa Ông bắn trả quyết liệt. 1 chiếc bị trận địa pháo 37 ly bắn rơi, một chiếc khác bị dính đạn cuống cuồng bay về phía đảo Ngọc Vừng và bị quân dân Ngọc Vừng bắn hạ. Đó là 2 trong số 7 chiếc máy bay Mỹ bị quân dân Quảng Ninh bắn rơi trong ngày 5-10-1965...” - Ông Minh hào hứng.

Từ năm 1965 đến năm 1972 trận địa pháo 37 ly của Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông đã góp phần cùng nhân dân Cửa Ông và thị xã Cẩm Phả đánh lui hàng trăm đợt không kích của địch. Năm 1960 và năm 1963 Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông đã được Nhà nước tặng thưởng danh hiệu ''Đơn vị ba nhất'' toàn miền Bắc. Năm 1965, Đội lại được tặng danh hiệu ''Đơn vị quyết thắng'' đầu tiên của khu Hồng Quảng. Ngày 22-12 năm 1967 Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang và năm 1997. Trận địa pháo 37 ly của Đội tự vệ Nhà sàng Cửa Ông được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hoá.

Anh Vũ