Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam độc lập song cũng gặp rất nhiều khó khăn, nhất là về tài chính. Ngân hàng Đông Dương hụt 185 triệu đồng và nợ 564 triệu. Ngân khố quốc gia chỉ còn 1.230.000 đồng, trong đó quá nửa là tiền hào, rách nát không dùng được.

Thêm vào đó quân đội Tưởng Giới Thạch đã tung bừa bãi tiền ''Quan kim'' và ''Quốc tệ'' càng làm tình hình tiền tệ hỗn loạn. Lúc này việc xây dựng một nền tài chính độc lập là vấn đề quan trọng đảm bảo thành quả cách mạng. Trong hoàn cảnh đó ''Tiền Cụ Hồ'' đã ra đời.

“Tiền Cụ Hồ” tờ 5 đồng.

Ngày 1-12-1945, Bộ Tài chính đã cho lưu hành đồng tiền mới đầu tiên, đồng 20 xu, tiếp sau đó là các đồng 5 hào, 1 đồng, 2 đồng. Do nhu cầu ngày càng lớn về tài chính, ngày 30-11-1946 Chính phủ quyết định phát hành tiền giấy trên toàn quốc, với các mệnh giá 20 xu, 5 hào, 1 đồng, 5 đồng, 10 đồng, 20 đồng, 50 đồng, 100 đồng, 200 đồng, 500 đồng. Đây là những đồng tiền giấy đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, được phát hành sau gần 1 thế kỷ bị Pháp đô hộ. Đồng tiền có quốc hiệu Việt Nam, hình ảnh Hồ Chí Minh, chữ ký của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Tờ giấy bạc này được gọi là ''Bạc tài chính'', song nhân dân quen gọi là ''Tiền Cụ Hồ''.

Ở Đặc khu Hòn Gai và tỉnh Quảng Yên khi đó, cùng với các phong trào kiến quốc như ''Tuần lễ vàng'', ''Mùa đông binh sĩ'' v.v... đồng tiền đầu tiên của Chính phủ đã tạo nên sức mạnh vật chất cụ thể, giúp cho nền dân chủ non trẻ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động khu mỏ khắc phục những khó khăn về tài chính, dần ổn định cuộc sống.

Đối với người dân khu mỏ, một lòng tin yêu vào cách mạng, và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng tiền Cụ Hồ còn trở thành một tài sản quý báu và thiêng liêng. Nhiều người đặt đồng tiền Cụ Hồ ở nơi trang trọng nhất trong nhà, coi đó như bảo vật. Có người lấy hình ảnh Bác Hồ trong đồng tiền để làm hình mẫu tạc tượng...

Theo tư liệu của Bảo tàng tỉnh trong dịp khai mạc Triển lãm ''Hình ảnh Bác Hồ qua tiền cách mạng, tiền kháng chiến Việt Nam'' nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vừa qua, có ghi lại 2 câu chuyện liên quan đến '''Tiền Cụ Hồ'' ở Quảng Ninh.

Câu chuyện thứ nhất kể về ông Mão, một công nhân ở mỏ Lộ Trí (Cẩm Phả), trong bối cảnh những năm 1950, mật thám Pháp lùng sục tìm kiếm gắt gao để bắt giữ những người giữ tiền cách mạng thì ông vẫn bí mật chui xuống hầm ngắm hình Bác Hồ trong đồng tiền để tạc tượng Bác, gửi tặng Người nhân dịp chúc thọ Người 60 tuổi. Bức tượng bằng chất liệu than đá, có thể nói chưa hoàn mỹ, song đó là tấm lòng của một người dân khu mỏ yêu nước, yêu Bác Hồ. Nhận được món quà này, Bác Hồ đã gửi thiếp cám ơn. Bức thiếp có đoạn: ''Tôi đã nhận được bức tượng và chiếc màn anh chị em gửi biếu. Tôi rất cảm động và cám ơn. Mong các bạn đoàn kết chặt chẽ, đoàn kết nội bộ, đoàn kết gần công nhân và đồng bào Việt Nam, đoàn kết giữa công nhân ta và anh em công nhân Hoa kiều. Giữ vững tinh thần, tích luỹ lực lượng, chuẩn bị sẵn sàng, chờ dịp phối hợp giữa quân và dân ta tiến sang tổng tiến công...”.

Câu chuyện thứ 2 kể về những ngày đầu Uỷ ban hành chính cách mạng lâm thời tỉnh Hải Ninh thành lập tại thị trấn Tiên Yên, tháng 2 năm 1946. Chính quyền cách mạng gặp vô vàn khó khăn, đặc biệt là không có tiền cách mạng. Trước tình hình đó, đồng chí Lê Bẩy, Chủ tịch Uỷ ban hành chính cách mạng lâm thời Hải Ninh khi đó đã về Hà Nội xin được gặp Bác Hồ. Do không có lịch hẹn trước, đường xa dặm thẳm, phải tránh quân phỉ, quân Pháp luôn phục kích nên quần áo, bộ dạng đồng chí nhếch nhác... Vì vậy đồng chí đã bị công an bắt vì hiểu nhầm. Sau khi giải thích đồng chí cũng được gặp Bác để báo cáo tình hình và đề nghị chính quyền Trung ương giúp đỡ. Hiểu được khó khăn của Hải Ninh, Bác đã trực tiếp chỉ đạo các ngành Trung ương chuyển cho đồng chí Lê Bẩy vũ khí, lương thực và đặc biệt là tiền Cụ Hồ. Nhờ đó Hải Ninh có thêm sức mạnh bước đầu đánh bại âm mưu đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp. Sau này đồng chí Lê Bẩy còn kể lại, nhận được những bao tiền của Bác, từ Thủ đô Hà Nội về Tiên Yên, ông vui như trên đường thiên lý...

Thanh Bình