Tôi tìm đến nhà nhạc sĩ Phạm Tuyên vào một buổi chiều đông muộn, khi phố xá đã lên đèn. Ngồi trong căn phòng khách nhỏ, ngăn nắp, tôi kịp nhận ra ngoài ban công là một vòm xanh lao xao, cành lá vươn vào tận cửa. Nhạc sĩ Phạm Tuyên có dáng người cao lớn và một khuôn mặt hồn hậu. Ông là con thứ 9 của học giả Phạm Quỳnh - ông chủ bút "Nam phong tạp chí" nổi tiếng một thời nên từ nhỏ đã được gia đình cho ăn học rất bài bản, trong đó có bộ môn âm nhạc.
Cho đến nay, ông vẫn luôn giữ bên mình cuốn sổ tay lưu giữ bản thảo của hầu hết các sáng tác. Trên mỗi bản thảo đều có ghi rõ thời điểm sáng tác, đơn vị dàn dựng và các giải thưởng... Đó là thói quen cẩn thận, chu đáo đã có từ nhỏ của một con nhà nền nếp, cộng với những năm tháng rèn luyện ở trường Thiếu sinh quân.
Với nhạc sĩ Phạm Tuyên, sự ghi nhận bằng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật hay sự yêu mến của những người yêu nhạc đều là một nguồn nuôi dưỡng, động viên vô tận cho cảm hứng sáng tác của ông. Ông bộc bạch: "Niềm hạnh phúc lớn nhất của người nghệ sĩ là khi bài hát của mình vượt qua thử thách của thời gian, được đời sống chứng nhận. Với Lực lượng Công an, tôi viết không nhiều, nhưng chỉ cần các bạn nhớ đến tôi với "Từ một ngã tư đường phố", là tôi đã cảm thấy hãnh diện lắm rồi".
Nói rồi nhạc sĩ Phạm Tuyên trầm ngâm nhớ lại thời gian cách đây đã 40 năm, khi ông cùng với một số nhạc sĩ như Cầm Phong, Lưu Cầu cùng công tác ở Đài Tiếng nói Việt Nam được Bộ Nội vụ (khi ấy bao gồm cả Lực lượng Công an nhân dân Vũ trang, nay là Bộ đội Biên phòng) mời đi thực tế ở nhiều nơi để sáng tác các ca khúc về mặt trận an ninh. Các nhạc sĩ được một anh Đại úy dẫn đi thực tế các đồn biên phòng ở quân khu 4 như Hà Tĩnh, Quảng Bình rồi lại vòng ra các đơn vị Công an Vũ trang ở phía Bắc. Khi ấy, giặc Mỹ đang đánh phá ác liệt ở khu 4 nên các nhạc sĩ rất khâm phục ý chí của các chiến sĩ Công an Vũ trang bám trụ địa bàn chiến đấu.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên tâm sự: "Lúc ấy, tôi tự hứa với lòng mình rằng: Sẽ viết một bài về "Công an Xanh", tức là Lực lượng Công an Vũ trang và một bài về "Công an Vàng", tức là Lực lượng Cảnh sát. Đến giữa năm 1971 thì tôi hoàn thành lời hứa ấy. Bài "Đêm trên Chalo" ra đời trước, không lâu sau thì "Từ một ngã tư đường phố" cũng hoàn thành. Cả hai bài đều được thu âm phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam ngay sau đó và đã nhận được nhiều thư khen, thư yêu cầu phát lại của thính giả. Trong dịp Kỷ niệm 40 năm ngày thành lập Lực lượng Bộ đội Biên phòng năm 1999, bài hát "Đêm trên Chalo" được trao thưởng là một trong 10 bài hát hay nhất về lực lượng này, còn "Từ một ngã tư đường phố" trở thành nhạc hiệu của chương trình "An toàn giao thông" trên sóng phát thanh suốt mấy chục năm qua".
Chuyến đi lên đồn Chalo - Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân với nhạc sĩ Phạm Tuyên có thật nhiều kỷ niệm đáng nhớ. Đáng nhớ bởi sự hiểm nguy và khó nhọc trong thời điểm địch đang đánh phá rất mạnh và đáng nhớ bởi nghĩa tình của anh em cán bộ, chiến sĩ trong đồn dành cho các văn nghệ sĩ từ miền Bắc vào. Ở nơi đèo heo hút gió, trong điều kiện chiến tranh thiếu thốn đủ thứ, không có gì đặc biệt để đãi khách quý nhưng các chiến sĩ đã chuẩn bị sẵn một nồi… cháo khỉ.
Thoạt đầu, món ăn quá "mới lạ" khiến mọi người vừa ăn vừa e dè, nhưng rồi nó cũng làm khách xa ấm lòng. Trong ánh lửa bập bùng của đêm biên giới, những giai điệu đầu tiên của bài hát "Đêm trên Chalo" đã ra đời và vang vọng mãi đến ngày hôm nay: "Ơi Chalo! Ơi Chalo! Nơi rừng núi miền Tây Tổ quốc, bừng sáng lung linh một vì sao/ Vì tiếng ru hời hay tiếng đánh vần bi bô/ Những cánh đồng hợp tác hay những nhà máy khói bay/ Có chúng tôi đây vững vàng trên miền Tây…".
Khi tôi nhắc tới ca khúc "Từ một ngã tư đường phố", nhạc sĩ Phạm Tuyên cười rất tươi: "Hồi ấy, tôi vừa đi thực tế ở trong khu 4 ra. Đang trong không khí chiến tranh căng thẳng ác liệt, ra đến Hà Nội không khí thật yên bình. Lạ nhất là lúc đó Hà Nội bắt đầu xuất hiện đèn xanh đèn đỏ ở một số ngã tư nên chúng tôi rất thích thú. Thế là tôi viết bài "Từ một ngã tư đường phố" với những nốt nhạc rất vui về một ngã tư nhưng chính là về cuộc sống mến yêu. Hình ảnh người chiến sĩ Cảnh sát Giao thông chỉ xuất hiện rất ngắn ở cuối bài, nhưng đó lại chính là điều đọng lại. Họ đang âm thầm làm việc vì sự bình yên trong giao thông, cũng là sự bình yêu của đất nước".
Ngay từ khi ra đời, "Từ một ngã tư đường phố" đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của khán thính giả. Đài Tiếng nói Việt Nam nhận được nhiều thư yêu cầu của thính giả gửi về, nên bài hát được phát đi phát lại liên tục, được in nhiều trên báo và tuyển vào các sách nhạc. Nhạc sĩ Phạm Tuyên cũng nhận được rất nhiều thư chia sẻ của thính giả, trong đó có các em nhỏ ở Hải Phòng, Thái Bình gửi về hỏi: "Bác Phạm Tuyên ơi, cái ngã tư bác viết bài hát ấy là cái ngã tư nào mà đẹp thế, lại có cả đèn xanh đèn đỏ?".
Trong thư trả lời các em, nhạc sĩ Phạm Tuyên viết: "Đó là ngã tư Cửa Nam, nơi bác thường đi làm qua; là ngã tư Bà Triệu ngay gần cơ quan bác; là bất kỳ một ngã tư nào của Hà Nội… Và ở chỗ các cháu, chắc cũng sắp có các ngã tư có đèn xanh đèn đỏ như thế đấy!".
Cậu bé mắc bệnh lạ: Cứ cười là ngã, toàn thân vô lực...
